Мырза – жомарттықтың, кеңпейілділіктің және тектіліктің символы. Қазақ халқы мырзалықты байлықпен емес, адамның мінезімен, қолының ашықтығымен өлшеген. «Бай болған кісі мырза бола бермес» деген сөз сараңдықтың байлыққа қатысы жоқ екенін көрсетеді. Мырза адам – еліне қамқор, жетім-жесірге пана болатын тұлға. Сонымен қатар, «түзде мырза, үйде құл» деген мақал ер азаматтың қоғамдағы және отбасындағы рөлін керемет сипаттайды. Мырза туралы мақалдарда адамгершілік, қайырымдылық және әлеуметтік жауапкершілік мәселелері көтеріледі. Төмендегі нақылдар мырзалықтың шынайы болмысын ашады.
Мырза туралы таңдаулы мақалдар
- Ер азамат белгісі — түзде мырза, үйде құл.
- Қырықтың бірі – қыдыр, мыңның бірі – мырза.
- Жігіттің ұяты – мырза.
- Арғымақ аттың құйрығы — әрі жібек, әрі қыл, Қас жақсының белгісі — әрі мырза, әрі құл.
- Мырза еріккенінен малайын ұрады.
- Мырза болсаң мешіт сал.
- Мырза болмасаң да, мейірімді бол.
- Бай болған кісі мырза бола
бермес. - Ер азамат белгісі — түзде мырза, үйде құл.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қырықтың бірі – Қыдыр, мыңның бірі – мырза» мақалы нені білдіреді?
Бұл мақал нағыз мырза, жомарт адамдардың өте сирек кездесетінін айтады. Қонаққа келген қырық адамның біреуі Қыдыр ата (бақ әкелуші) болуы мүмкін болса, мың адамның ішінен біреуі ғана шын мәнінде мырзалық таныта алады. Бұл – жомарттық қасиеттің сирек әрі бағалы екенін көрсетеді.
«Мырза болмасаң да, мейірімді бол» деген кеңестің мәні не?
Мырзалық көбіне материалдық көмекпен, сыйлық берумен байланыстырылады. Егер адамның қолында дүниесі болмаса (мырза бола алмаса), ол ең құрығанда жылы сөзімен, мейірімді көзқарасымен жақсылық жасай алады. Рухани қолдаудың материалдық көмектен кем емес екенін ескертеді. Мырза туралы бұл сөз адамгершілікті бірінші орынға қояды.
«Мырза еріккенінен малайын ұрады» деген сөз мырзалықты сынай ма?
Бұл – «мырза» сөзінің екінші, жағымсыз мағынасын (ерке, шолжаң, қатыгез бай) көрсететін мақал. Ішері тоқ, уайымы жоқ, еріккен кейбір байлардың қарамағындағы адамдарға (малайларына) зәбір көрсететін озбырлығын сынайды. Бұл жерде «мырза» сөзі менмендік мағынасында қолданылған.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
