«Тентек» сөзі қазақ тілінде ерке, бұзық, кейде батыл деген мағыналарда қолданылады. «Батыр – аңғал, тентек» деген сөз батырлық пен тентектіктің арасы бір-ақ қадам екенін көрсетеді. Алайда, нағыз тентектік – шектен шығу, тәртіпке бағынбау және зиянкестік. Халық даналығы «Тентекті тыю – елдік парыз» деп, жөнсіз кеткенді тезге салып отырған. Тентек туралы мақалдарда тәрбие, қоғамдық тәртіп және адам мінезінің қырлары сипатталады. «Тентек шоқпар жинар» деген сөз бұзық адамның ниетінің түзу болмайтынын, оның тек дау-дамай іздейтінін меңзейді. Төмендегі нақылдар тентектіктің салдары мен оны жөнге салу жолдарын көрсетеді.
Тентек туралы таңдаулы мақалдар
- Батырдың бір ісі тентек, қорқақтың екі ісі тентек.
- Етті таяқ жегіш жоқ, тентекті сөзгіш жоқ.
- Керілмеген тентек жоқ, ерінбеген жендет жоқ.
- Тентек бала, тентек бала –
тентек. - Тентек ерке болады, ерке серке болады.
- Тентектің тілі – у.
- Тентекке тыйым жоқ.
- Тентекке тоқтау жоқ.
- Тентекке заң жүрмес.
- Тентекпен дос болма.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Батырдың бір ісі тентек, қорқақтың екі ісі тентек» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал іс-әрекеттің нәтижесі мен себебін салыстырады. Батыр адам тәуекелге барып, кейде қателік жіберуі мүмкін (бір ісі тентек), бірақ ол мақсатты түрде әрекет етеді. Ал қорқақ адам қорыққанынан немесе жалтақтығынан үнемі қателік жібереді, оның әрбір қадамы сәтсіздікке (екі есе тентектікке) ұрындырады. Батылдықтың қателігі кешірімдірек деген ой.
«Тентек ерке болады, ерке серке болады» мақалының тәрбиелік мәні қандай?
Бұл – баланың мінез-құлқының даму эволюциясы туралы болжам. Тентек, бұзық бала көбіне ерке өседі. Егер ол еркелігін дұрыс арнаға бұрса, өзіне сенімді, лидерлік қасиеті бар «серкеге» (басшыға) айналуы мүмкін. Бұл мақал тентек баланың бойындағы қуатты дұрыс бағыттау керектігін ескертеді.
«Тентекке заң жүрмес» деген сөз дұрыс па?
Бұл – тентек адамның ережеге бағынбайтын, өз білгенімен жүретін қырсық мінезін сипаттайтын сөз. Оған ақыл да, заң да оңайлықпен өтпейді, ол тек күшпен немесе қатты тыйыммен ғана тоқтайды. Тентек туралы бұл сөз қоғамдық тәртіпті бұзушылардың психологиясын ашады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
