Қария – өмірдің ащы-тұщысын татып, тәжірибе жинаған, енді сол білімін кейінгіге жеткізуші тұлға. «Қарты бар үйдің қазынасы бар» деген сөз тегін айтылмаған. Қариялар – өткен мен бүгінгіні жалғайтын алтын көпір. Олардың ақылы, сабыры және батасы жастарды қателіктен сақтандырады. Қария туралы мақалдарда кәріліктің даналығы, ұрпақтар сабақтастығы және үлкенді құрметтеу мәдениеті көрініс табады. Қартайғанда бейнет көрмей, зейнет көру – әр адамның арманы. Төмендегі нақылдар қарттықтың қадір-қасиетін ұғындырады.
Қария туралы таңдаулы мақалдар
- Жас кезімде бейнет бер, қартайғанда дәулет бер.
- Ер қартайса қазаншы болар, бүркіт қартайса тышқаншы болар.
- Сары аязда сантауға салмаса, кәрі қойды кім алар.
- Қариясы бар үйдің қазынасы бар.
- Қариясы бар үйдің жазуы бар.
- Еріккенде өлең айтар, қартайғанда шежіре айтар.
- Қариясы көптің – қазынасы көп.
- Қарт кісінің сөзі – ақылдың көзі.
- Қариясын сыйлағанның – бағы жанады.
- Қарияның батасын ал.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ер қартайса қазаншы болар, бүркіт қартайса тышқаншы болар» деген сөз мұңды ма?
Бұл – өмірдің заңдылығын көрсететін шынайы, сәл мұңды мақал. Жасында жауға шапқан батыр да қартайғанда күші кетіп, қазан-ошақ басында қалады. Қыран бүркіт те қартайғанда түлкі ала алмай, тышқан аулауға мәжбүр болады. Бұл сөз жастық шақтың, күш-қуаттың уақытша екенін, кәріліктің дәрменсіздігін еске салады.
«Қариясы бар үйдің жазуы бар» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал қариялардың білімпаздығы мен тәртіп сақтаушы рөлін көрсетеді. Үйде үлкен кісі болса, ол үйде «жазылған заң», яғни тәртіп, береке және дәстүр сақталады. Жастар жүгенсіз кетпейді, үлкеннің сөзіне тоқтайды. Қария – сол үйдің тірі ережесі.
«Жас кезімде бейнет бер, қартайғанда дәулет бер» деген тілек неге негізделген?
Бұл – өмірлік стратегия. Жас кезде адамның күш-қуаты бар, қиындыққа төзе алады, еңбек ете алады. Ал қартайғанда күш кетеді, сол кезде адамға тыныштық, құрмет және дәулет (қамқорлық) қажет. Кәріліктегі жоқшылық пен бейнет – ең ауыр сынақ. Сондықтан жастарды ерте бастан еңбек етіп, қартайған шағына қамдануға шақырады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
