Жесір – тағдырдың ауыр сынағына ұшыраған, жарынан айырылған әйел. Қазақ қоғамында жесір әйел ешқашан қорғансыз қалмаған. «Әмеңгерлік» салты бойынша, жесір қалған келінді қайын ағасы немесе қайын інісі қамқорлығына алып, балаларды жетімдіктен, әйелді қаңғырудан сақтаған. «Жесір дауы» – қазақ заңындағы күрделі мәселелердің бірі болған. Жесір туралы мақалдарда әйелдің мұңы, төзімділігі және қоғамның оған деген көзқарасы көрініс табады. Жесірдің ерлік жасап, шаңырақты шайқалтпай ұстап қалуы – үлкен құрметке лайық іс. Төмендегі нақылдар қиын тағдырлы жандардың өмірі мен қоғамдық қорғау институттары туралы сыр шертеді.
Жесір туралы таңдаулы мақалдар
- Қорқақтың қатыны болғанша, батырдың жесірі бол.
- Жесір қатын – желбуаз.
- Жеті жыл жерлес болғанмен, жесірлес боласың.
- Қорқақтың әйелінен гөрі ержүректің жесірі болған жақсы.
- Жесірдің мұңын жесір ғана біледі.
- Жесір әйелдің екі өгізіндей: Бірі табылса, бірі жоғалады.
- Жесір қатын ер болар, Жетім бала ел болар.
- Балалы үйрек көлден кетпес, Балалы жесір елден кетпес.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қорқақтың қатыны болғанша, батырдың жесірі бол» мақалы нені уағыздайды?
Бұл мақал ар-намыс пен абыройды өмірден де жоғары қояды. Қорқақ, ез адаммен бір жастықта қартайғанша, елі үшін құрбан болған батырдың жары атанып, жесір қалған артық. Батырдың аты өлмейді, оның жесірі де ел құрметіне бөленеді. Жесір туралы бұл сөз әйелдерді ер таңдауда намысты болуға шақырады.
«Жесір қатын ер болар, жетім бала ел болар» деген сөз жұбату ма?
Бұл – үміт пен сенімнің сөзі. Ерінен айырылған әйел қиындыққа мойымай, ер адамның жүгін арқалап, шаруаны дөңгелетіп кете алады. Ал жетім қалған бала өмірдің тауқыметін көріп, ерте есейіп, түбінде елге тұтқа болатын азамат болып өседі. Қиындық адамды шыңдайтынын көрсетеді.
«Балалы жесір елден кетпес» деп неге айтады?
Егер жесір қалған әйелдің балалары болса, ол сол балалардың болашағы үшін, атасының қара шаңырағы үшін күйеуінің елінде қалады. Бала – әйелді сол әулетпен, сол елмен байланыстыратын алтын көпір. Бұл мақал аналық сезімнің және ұрпақ жалғастығының маңыздылығын білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
