Адамның бет-әлпетіндегі әрбір мүшенің өзіндік қызметі мен символикалық мәні бар, соның ішінде ерін – сөйлеу мен тамақтанудың қақпасы іспеттес. Халық даналығында ерін сөзі көбіне адамның мінез-құлқын, көңіл-күйін және сөйлеу мәнерін сипаттау үшін қолданылады. Кейде «ерін» сөзі жалқаулық мағынасындағы «еріншек» сөзімен үндестігі арқылы, немесе «ер» (күйеу) сөзімен байланыстырылып, түрлі астарлы ойларға арқау болады. Мысалы, еріншектің ісінің өнбейтінін оның ернінің қимылымен байланыстырады. Ерін туралы мақалдарда физиологиялық ерекшеліктер арқылы адамның ішкі болмысы, жалқаулығы немесе пысықтығы суреттеледі. Төмендегі нақыл сөздер осы мүшенің бейнелі қолданысын ашып көрсетеді.
Ерін туралы таңдаулы мақалдар
- Ерін баққан қатын елін де бағады.
- Ажалы жеткен тышқан Мысықтың ернін тартып жатады.
- Ат ерінді келеді, Ер мұрынды келеді.
- Еріндерді бүруге болады, Ауыз – дарбаза.
- Ернінде сүттің дәмі тұр.
- Еріншектің ерні жібімес, Жалқаудың ісі маңдымас.
- Ерке қатынның ерні тыртық.
- Ауы атқа қарығанның ерні аққа жариды.
- Елгезектің ерні май болар, еріншектің басы қан болар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Еріншектің ерні жібімес» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл – жалқаулықты сынайтын образды сөз. Еріншек адам сөйлеуге де, тамақ ішуге де, қозғалуға да ерінетіні сонша, оның ерні құрғап, жібімей тұрады деген мағынада айтылады. Немесе, еңбек етпеген соң дәмді асқа жарымай, ерні майланбайды дегенді білдіреді. Ерін туралы бұл мақал еңбектің маңызын меңзейді.
«Ернінде сүттің дәмі тұр» деп кімге айтылады?
Бұл сөз өте жас, тәжірибесіз, «аузынан ана сүті кетпеген» бозбалаға немесе жасөспірімге қарата айтылады. Үлкендердің әңгімесіне араласқанда немесе шамасы келмейтін іске ұмтылған жастарға «әлі жассың, пісіп-жетіл» деген мағынада ескерту ретінде қолданылады.
«Ажалы жеткен тышқан мысықтың ернін тартып жатады» мақалының мағынасы не?
Бұл – қауіп-қатерді сезбей, өз ажалын өзі шақыратын немесе өзінен күштіге тиісіп, бәлеге қалатын адам туралы айтылған сөз. Шектен шыққан батылдық немесе ақымақтық түбінде жамандыққа соқтыратынын ескертеді. Ерін туралы бұл жерде ерін сөзі тәуекел ету нысаны ретінде алынған.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
