Қазақ халқының дәстүрлі отбасылық құндылықтарында «келін» ұғымының орны ерекше саналады. Келін – жаңа түскен босағаның сәні, ұрпақ жалғастырушы және әулеттің ұйытқысы. Ата-бабаларымыз «Келіннің аяғынан, қойшының таяғынан» деп, жаңа түскен келіннің қадамына үлкен мән берген, оның үйге кіргендегі ниеті мен пейілі сол шаңырақтың болашақ берекесіне әсер етеді деп сенген. Тәрбиелі келін үлкенді сыйлап, кішіге ізет көрсетіп, ата-енесінің ризашылығын алуға тырысқан. Бұл ретте Келіншек туралы айтылған халық даналығы жас келіндерге өмірлік бағдаршам іспеттес. Келін болу – тек мәртебе ғана емес, сонымен бірге үлкен жауапкершілік пен сын сағаты. Төмендегі мақал-мәтелдер келіннің мінез-құлқына, тәрбиесіне және отбасындағы рөліне қатысты ғасырлар бойы жинақталған тәжірибені көрсетеді.
Келіншек туралы таңдаулы мақалдар
- Келінім, саған айтам, қызым, сен тыңда.
- Байы өлген қатын келіншек болады, кедей болатын жігіт еріншек болады.
- Баланың өзі туғандай, келіннің өзі келгендей.
- Келіннің сөзі кетпендей, баланың сөзі батпандай.
- Басқа келген бақты қырсықты келін, кесірлі бала қашырады.
- Келіннің бетін кім бұрын ашса, сол ыстық.
- Келіннің аяғынан, қойшының таяғынан.
- Жақсы келін – келін, жаман келін – өлім.
- Келін, келін – келін бақ, келмей жатып сөзін бақ.
- Келін бой жасырады, даусын таудан асырады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Келінім, саған айтам, қызым, сен тыңда» мақалының астарында қандай тәрбиелік мән бар?
Бұл мақал қазақ халқының дипломатиялық тәрбие әдісін көрсетеді. Енесі тікелей келінінің бетіне басып ұрыспай, өз қызына ескерту жасау арқылы келініне ой салады. Бұл әдіс жас келіннің намысына тимей, қателігін түсінуге мүмкіндік береді. Келіншек туралы мақалдардың ішінде бұл сөз нәзік ишарамен тәрбиелеудің үлгісі саналады.
«Жақсы келін – келін, жаман келін – өлім» деген теңеу неліктен соншалықты қатал айтылған?
Қазақ қоғамында отбасының ынтымағы басты құндылық болған. Жақсы келін әулетті біріктіріп, мерейін өсірсе, тәрбиесіз, ұрысқақ келін ағайын арасына от жағып, шаңырақтың шырқын бұзады. Мұндай берекесіздікті халық өліммен теңеп, оның зардабының ауырлығын ескерткен. Бұл сөз болашақ келіндерді жауапкершілікке шақырады.
«Келіннің бетін кім бұрын ашса, сол ыстық» деген сөз нені білдіреді?
Бұл салт-дәстүрге байланысты айтылған сөз. Беташар кезінде немесе келін болып түскен алғашқы күндері оған жылы қабақ танытып, сыйлық берген немесе қолдау көрсеткен адам келін үшін ең жақын, сыйлы адамға айналады. Келіншек туралы түсініктерде алғашқы әсердің маңыздылығы осылай сипатталады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
