Көлік – алысты жақындататын, ауырды жеңілдететін адамның сенімді көмекшісі. «Жаяудың шаңы шықпас» демекші, көліксіз іс бітпейді, жол қысқармайды. Қазақ халқы үшін көлік ұғымы ең алдымен ат, түйе, өгіз сияқты жануарлармен байланысты болған. «Бақырауық демесең, бағалы көлік түйе ғой» деген сөз түйенің төзімділігі мен жүк көтергіштігін жоғары бағалаудан туған. Көлік туралы мақалдарда жол жүру ережесі, көлікті күту және оның қадірін білу мәселелері қамтылған. Жаяу қалу – дәрменсіздіктің, ал жақсы көлікке міну – мәртебенің белгісі. Төмендегі нақылдар жолаушы мен оның көлігі арасындағы байланысты ашады.
Көлік туралы таңдаулы мақалдар
- Көше білмес жамандар көшсе көлік өлтірер; сөйлей білмес жамандар сөзді өзіне келтірер.
- Бақырауық демесең, бағалы көлік түйе ғой.
- Күйсіз көлік жүгірмес.
- Көшкенде көлік тимеген қонғанда мініп отырады.
- Жаяудың көлігі — шарық, күші — азық.
- Екі күнге иесі бермейді, Бір күнге көлік өлмейді.
- Арғымақтың жақсысы: Шапса–көлік, сатса–пұл.
- Ас ішерде керек, көлік көшерде керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Күйсіз көлік жүгірмес» мақалы нені ескертеді?
Бұл – күтім мен дайындықтың маңыздылығы туралы сөз. Егер атты немесе түйені дұрыс жемдемесе, баптамаса (күйі болмаса), ол жолда жүре алмайды, иесін жерге қаратады. Адамға қатысты алғанда, денсаулығы жоқ немесе көңіл-күйі болмаған адамнан нәтижелі жұмыс күту бекер дегенді білдіреді.
«Көше білмес жамандар көшсе көлік өлтірер» деп қандай адамды айтады?
Бұл – іске қырсыз, ұйымдастыру қабілеті жоқ адамды сынау. Көшудің жөнін білмейтін адам жүкті дұрыс теңдемей, артық жүк артып немесе малды болдыртып, ақыр соңында көлігін жарамсыз қылдырады. Бұл мақал кез келген істі ақылмен, ептілікпен атқару керектігін меңзейді.
«Жаяудың көлігі — шарық» деген сөздің мағынасы не?
Шарық – териден жасалған қарапайым аяқ киім. Көлігі жоқ жаяу адамның сенері – тек өз аяғы және сол аяғын қажалудан қорғайтын аяқ киімі ғана. Бұл мақал жоқшылықтың тауқыметін және адамның өз күшіне ғана сүйенуі керектігін көрсетеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
