Ноқта – жануарды басқаруға, жетектеуге арналған құрал. Ол көбінесе түйеге, тай-құлынға немесе есекке кигізіледі. Жүгеннен айырмашылығы – ноқтада ауыздық болмайды, ол тек басты бұруға, бағыт беруге арналған. Халық ұғымында «басқа ноқта кигізу» – еркінен айыру, бағындыру, тәртіпке келтіру деген мағынаны білдіреді. Адам тағдырына қатысты «Тәңірдің ноқтасы» деген ұғым бар, яғни жазмыштан озмыш жоқ. Ноқта туралы мақалдар аз кездессе de, олар жануарлардың мінез-құлқын және басқару ерекшеліктерін дәл көрсетеді. Жылқы мен түйенің айырмашылығын құралдар арқылы түсіндіретін нақылдар шаруашылық тәжірибесінен туындаған. Төмендегі мақалдар басқару мен бағыну философиясын қозғайды.
Ноқта туралы таңдаулы мақалдар
- Жылқыға қамшы керек, түйеге — ноқта керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жылқыға қамшы керек, түйеге — ноқта керек» деп неге бөліп айтқан?
Бұл мақал әр жануардың (және адамның) мінезіне сай әрекет ету керектігін білдіреді. Жылқы – қызуқанды жануар, оны жүргізу үшін қамшымен демеу керек. Ал түйе – байсалды, бірақ қырсық, оны ұрғаннан гөрі, ноқтасынан жетектеп, бағыттап отыру маңыздырақ. Педагогикада бұл әр балаға жеке тәсіл табу керектігін ескертеді.
«Ноқта аға» деген кім?
Дәстүрлі қазақ қоғамында және рулық жүйеде «ноқта аға» деп ең үлкен, жолы үлкен руды немесе сол рудың ақсақалын атаған. Ол көштің бағытын анықтайтын, елге жөн сілтейтін, «ноқта ұстайтын» құрметті тұлға. Ноқта туралы ұғымда бұл сөз көшбасшылық пен жауапкершілікті білдіреді.
Ноқта мен жүгеннің айырмашылығының символдық мәні бар ма?
Иә, жүген (ауыздығы бар) – толық бағыныштылықты, тізгіндеуді және басқаруды білдірсе, ноқта – бағыт беруді, жетектеуді білдіреді. Ноқта киген мал өз еркімен жайыла алады, бірақ иесінің жетегінен шықпайды. Бұл – жұмсақ биліктің белгісі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
