Арба – көшпенділер мен отырықшы халықтардың жүк тасуға арналған көне көлігі. Ол – өмір жолының, ұрпақтар сабақтастығының және төзімділіктің символы. «Сынық арба көп кешер» деген сөз ескі болса да, сенімді нәрсенің немесе тәжірибелі қарт адамның әлі де талай іске жарайтынын меңзейді. Алдыңғы доңғалақ пен артқы доңғалақтың байланысы – ата мен баланың, өткен мен болашақтың көрінісі. Арба туралы мақалдарда жол мұраты, сақтық шаралары және адамның мүмкіндіктері сипатталады. Арбамен қоян аулау – асықпай істелген істің нәтижелі болатынын көрсететін даналық. Төмендегі нақылдар күнделікті тұрмыстық зат арқылы өмір заңдылықтарын түсіндіреді.
Арба туралы таңдаулы мақалдар
- Шалғыншы болсаң, болжай біл, арбасқан жауды алдай біл.
- Арба иесі күпшек дер, киіз иесі білек дер.
- Сынық арба көп кешер.
- Шықсаң ұзақ сапарға, арымас ат – от арба.
- Алдыңғы арба қайдан жүрсе, соңғы арба сонан жүрер.
- Алыстан арбалағанша, жақыннан дорбала.
- Асықпаған арбамен қоянға жетер.
- Көшпелі ел: түйең жаман – тоқтамайды, өзімнің арбам жақсы – оттамайды.
- Түйе жүктен қашып құтылмас, ат арбадан қашып құтылмас.
- Атты жолдас болмайды арбалымен, жортақ жолдас болмайды жорғалымен.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Алдыңғы арба қайдан жүрсе, соңғы арба сонан жүрер» мақалының тәрбиелік мәні неде?
Бұл мақал ұрпақ сабақтастығы мен үлкендердің өнегесі туралы. Артқы арба алдыңғысының ізімен жүретіні заңдылық. Сол сияқты, балалары ата-анасының, кейінгі толқын алдыңғы ағалардың жолын қуады, солардың ісін қайталайды. Арба туралы бұл сөз үлкендерді дұрыс жол көрсетуге, ал жастарды жақсы ізбасар болуға шақырады.
«Асықпаған арбамен қоянға жетер» мүмкін бе?
Қоян – өте жүйрік аң, оны арбамен қуып жету физикалық тұрғыдан мүмкін емес. Бірақ бұл жерде астарлы мағына бар: сабырлылық, табандылық және үздіксіз әрекет ету арқылы ең қиын, қол жетпес мақсаттарға да (жүйрік қоянға) жетуге болады. Асығыстық көбіне сәтсіздікке ұшыратады, ал байыппен істелген іс нәтиже береді.
«Алыстан арбалағанша, жақыннан дорбала» деп неге кеңес береді?
Бұл – прагматикалық есеп пен қанағат туралы сөз. Алыс жерден көп дүниені (арбалап) тасудың бейнеті мен шығыны көп. Одан да жақын жерден аз-аздап (дорбалап) тасыған тиімдірек әрі сенімдірек. Бұл мақал қолда бар мүмкіндікті пайдалануға және бос қиялға берілмеуге үндейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
