Қазақ тілінде «жастық» сөзі омоним болып табылады: бірі – басқа жастайтын жұмсақ бұйым болса, екіншісі – адам өмірінің ең жалынды кезеңі (жастық шақ). Халық ауыз әдебиетінде бұл екі ұғым да кеңінен қамтылған. Заттық мағынасында жастық – тынығудың, жайлылықтың белгісі болса, уақыттық мағынасында – қайрат пен жігердің, мүмкіндіктің уақыты. «Жастық шақ – қайтып келмес» деп уақыттың қадірін білуге шақырса, «Тас жастық» деп қиыншылықты суреттейді. Жастық туралы мақалдарда қонақжайлылық (иіліп жастық болу) пен өмірдің көктемі саналатын жас күнді бағалау қатар өріледі. Бұл жинақ сізді сөздің астарына үңіліп, оның түрлі мағынасын ажыратуға үйретеді.
Жастық туралы таңдаулы мақалдар
- Иіліп төсек, жайылып жастық болып.
- Жалынды қайрат, жастық шақ, ауыр дәулет, кетпес бақ.
- Ұйқы жастық талғамайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Иіліп төсек, жайылып жастық болып» тіркесі қандай жағдайда қолданылады?
Бұл фразеологизм шектен тыс қонақжайлылықты, құрмет көрсетуді немесе біреуге жағу үшін барын салып қызмет етуді білдіреді. Үй иесі қонағына жайлы болу үшін өзі төсек пен жастыққа айналғандай иіліп, бәйек болады. Кейде бұл сөз жағымпаздық мағынасында да қолданылуы мүмкін, бірақ көбіне риясыз қызмет етуді сипаттайды.
«Ұйқы жастық талғамайды» мақалының өмірлік шындығы неде?
Адам қатты шаршағанда немесе ұйқы қысқанда, басының астында жұмсақ жастықтың бар-жоғына қарамайды. Тасқа да, жерге de жатып ұйықтай береді. Бұл мақал табиғи қажеттіліктің (ұйқының) жайлылықтан (жастықтан) күштірек екенін көрсетеді. Жастық туралы бұл сөз қарапайымдылық пен төзімділікті меңзейді.
Мақалдағы «Жалынды қайрат, жастық шақ…» нені дәріптейді?
Бұл жерде «жастық» сөзі адамның жас кезін білдіреді. Жастық шақ – адамның бойында қайраты тасып, үлкен істер тындыратын кезі. Оны «ауыр дәулетке» (үлкен байлыққа) және «кетпес баққа» теңейді. Мақал жастарды уақытын босқа өткізбей, күш-қуатын пайдалы іске жұмсауға шақырады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
