Көйлек – күнделікті тұрмыста киілетін жеңіл киім, әсіресе әйелдер қауымы үшін оның маңызы зор. Ертеде көйлектің матасы (бөз, сиса, жібек) адамның әлеуметтік жағдайынан хабар берген. «Көйлек» сөзі кейде адамның көңіл-күйі, мінезі және жақындығы мағынасында ауыспалы түрде қолданылады. Мысалы, «көйлегім көк, қарным тоқ» деген сөз уайымсыздықты білдіреді. Көйлек туралы мақалдар еңбектің қадірін, үнемшілдікті және сыртқы көрініс пен ішкі мазмұнның байланысын көрсетеді. Сонымен қатар, ашу үстінде киім жыртпау, сабыр сақтау туралы өсиеттер де кездеседі. Бұл жинақ қарапайым киімнің астарындағы халықтық даналықты ашады.
Көйлек туралы таңдаулы мақалдар
- Өнер, білім дегенің оқуменен табылар, сиса көйлек үстінде тоқуменен табылар.
- Сөз бергенге ерме, бөз бергенге ер; сөз бейнет болар, бөз көйлек болар.
- Қылымсыған қатын қызыл көйлек киеді.
- Тамақ тоқ, көйлек көк.
- Көйлек қымбат емес, жағасы қымбат.
- Көңіл кірі айтса кетер, Көйлек кірі жуса кетер.
- Көңілдің жықпас, көйлек жыртпас.
- Күйігің кернесе, Көйлегіңді жыртарсың.
- Өзіңнен бір көйлек тоздырғаннан сұра.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Өзіңнен бір көйлек тоздырғаннан сұра» деген сөз нені меңзейді?
Бұл мақал жасы үлкен, өмірлік тәжірибесі мол адамнан ақыл сұрау керектігін білдіреді. «Бір көйлек артық тоздыру» – сенен көп өмір сүрген, көпті көрген деген сөз. Ақылды кітаптан ғана емес, көнекөз қариялардан үйренуге шақыратын халық даналығы. Көйлек туралы түсініктер мұнда жас мөлшерінің өлшемі ретінде алынған.
«Сөз бергенге ерме, бөз бергенге ер» мақалының өмірлік мәні қандай?
Бұл – прагматикалық нақыл. Құрғақ уәде (сөз) беретін адамға сенбе, нақты іспен көмектесетін, заттай (бөз мата) беретін адамға сен. Құр сөзден пайда жоқ, ал бөзден көйлек тігіп киюге болады. Бұл мақал адамды бос сөзге алданбай, нақты нәтижеге және шынайы көмекке жүгінуге үндейді.
«Көңілдің жықпас, көйлек жыртпас» деп қандай адамды айтады?
Бұл – момын, жуас, ешкімге зияны жоқ, биязы адамның сипаттамасы. Ол біреудің көңіліне қаяу салмайды, артық қылық жасап, киім жыртысатындай төбелеске бармайды. Кейде бұл сөз тым ынжық, өз құқығын қорғай алмайтын адамға қатысты да айтылуы мүмкін, бірақ көбіне бейбітсүйгіштікті білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
