Киім – адамның көркі, мәдениеті және ұятының қорғаны. Қазақ халқы «Адам көркі – шүберек» деп, таза әрі жарасымды киінуге мән берген. Алайда, сыртқы сұлулықтан бұрын ішкі жан дүниенің тазалығын, адамгершілікті биік қойған. Киімнің кеңдігі – пейілдің кеңдігімен, ал киімнің тазалығы – көңілдің тазалығымен салыстырылады. Киімге қатысты ырым-тыйымдар да аз емес: киімді басқа жастамау, теріс кимеу сияқты ережелер бар. Киім туралы мақалдарда үнемшілдік, тазалық, сәйкестік және адамның әлеуметтік жағдайы сөз болады. Ескі киімді күтіп кию – ұқыптылықтың белгісі болса, әрқашан жаңаға құмарту – ысырапшылдыққа жатқызылған. Төмендегі нақылдар киім кию әдебі мен өмірлік сабақтарды ұштастырады.
Киім туралы таңдаулы мақалдар
- Кең киім тозбайды, кеңесті ел азбайды.
- Кісі аты – тершең, кісі киімі – кіршең.
- Киім пішсең кең піш, тарылтуың оңай.
- Жылы киім тәнді жылытар, жылы сөз жанды жылытар.
- Жаман киім жасты кәрідей етеді, кәріні перідей етеді.
- Қыс киімін жаз киіп, жарлы қайдан байысын; қысы-жазы жұмыс қып, жалғыз мая қайтіп қайысын.
- Тауықты тойындыра алмайсың, қызды киіндіре алмайсың.
- Киім кірі жуса кетеді, көңіл кірі айтса кетеді.
- Жағалы киім жағаласып бітеді, таңдаған теңін таппас.
- Ескі киімді баптағаның – жаңа киімді сақтағаның.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Кісі аты – тершең, кісі киімі – кіршең» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал біреудің затын пайдаланудың жайсыздығын және әр нәрсенің өз иесі болғаны дұрыс екенін меңзейді. Өзгенің аты саған ыңғайсыз болуы мүмкін (тез терлегіш), ал біреудің киімі саған жұқпайды, тез кірлегіш болып көрінеді. Киім туралы бұл сөз адамды өз күшіне сенуге, өз мүлкіне қанағат етуге шақырады.
«Жылы киім тәнді жылытар, жылы сөз жанды жылытар» мақалының философиясы қандай?
Бұл – материалдық және рухани құндылықтарды салыстыру. Қалың киім суықтан қорғап, денені ғана жылыта алады. Ал жақсы сөз, мейірім мен қолдау адамның жабырқаған көңілін көтеріп, жанын жылытады. Рухани жылулықтың материалдық жайлылықтан маңыздырақ екенін көрсететін терең мағыналы сөз.
«Жаман киім жасты кәрідей етеді…» деп неге айтқан?
Бұл мақал киімнің адам келбетіне әсерін сипаттайды. Жараспаған, ескі-құсқы немесе салақ киім жас адамның өзін сүреңсіз, қартайған етіп көрсетеді. Ал онсыз да қартайған адам жаман киінсе, одан сайын ұсқынсыз (перідей) болып көрінеді. Сондықтан адам жағдайына қарай таза, жарасымды киінуі керек.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
