Ошақ – қазақ түсінігінде отбасының ұйытқысы, жылуы және өмірінің негізі. «Ошағыңның оты сөнбесін» деген бата – ұрпағың үзілмесін, шаңырағың шайқалмасын деген ізгі тілек. Үш бұтты ошақ – тұрақтылық пен бірліктің символы; егер оның бір аяғы сынса, қазан тоқтап тұра алмайды. Бұл отбасындағы әке, ана және бала арасындағы мызғымас байланысты меңзейді. Ошақ туралы мақалдарда туған үйдің қадірі, жар таңдау және тұрмыстық үйлесім мәселелері көрініс тапқан. «Өз үйім – өлең төсегім» дейтін қазақ үшін қараша үйдің ошағы алтын сарайдан артық. Төмендегі даналық сөздер отбасы құндылықтарын және үй ішінің ынтымағын дәріптейді.
Ошақ туралы таңдаулы мақалдар
- Жаман үйден қосым артық, сынық ошақтан мосым артық.
- Сүйекке ит ошақ басында кездесер, қуға қу намаздыгер-намазшамда кездесер.
- Жаманға ошақтың үш бұты — үш айлық жол.
- Өзіне қарай қосағы, қазанына қарай ошағы.
- Қазансыз алтын ошақтан қара сулы мосы артық; қаңраған алтын ордадан қарасы мол қос артық.
- Өз ошағыңның түтіні көзіңді ашытпайды.
- Ошағына қарай отыны.
- Жаманға ошақтың үш бұты, Үш айлық жол.
- Ошақ басы, от қасы, Пісіп тұрған ботқасы.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Өз ошағыңның түтіні көзіңді ашытпайды» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал «Өз үйім – өлең төсегім» дегенмен мағыналас. Туған үйіңнің, өз отбасыңның кемшіліктері немесе қиындықтары (түтіні) саған ауыр тимейді, өйткені ол – өзіңдікі. Сырттағы жайлы өмірден гөрі, өз шаңырағыңның қарапайым тіршілігі жаныңа жақын. Ошақ туралы бұл сөз отансүйгіштік пен отбасына деген сүйіспеншілікті білдіреді.
«Өзіне қарай қосағы, қазанына қарай ошағы» мақалының мәні неде?
Бұл – сәйкестік пен жарасымдылық туралы нақыл. Қазанның көлеміне қарай ошақ жасалатыны сияқты, адамның болмысына, мінезіне сай өмірлік серігі (қосағы) кездеседі. Жақсыға жақсы, жаманға жаман жұп болады деген тағдыр заңдылығын түсіндіреді. Сондай-ақ, әр нәрсенің өз өлшемі мен орны бар екенін ескертеді.
«Жаманға ошақтың үш бұты – үш айлық жол» деп кімдерге айтылады?
Бұл сөз тым жалқау, ебедейсіз немесе ынжық адамдарға қатысты айтылады. Ошақтың үш аяғының арасы бір-ақ қадам жер, бірақ жалқау адам үшін сол аралықты жүріп өтудің өзі үлкен машақат, ұзақ сапар сияқты көрінеді. Кішкентай істі тындыруға ерінетін адамның дәрменсіздігін әжуалайтын өткір сөз.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
