Төрт түлік малды тіршілігінің көзі санаған қазақ халқы үшін қораның орны бөлек. Қора – малдың панасы, жыртқыш аңдардан қорғайтын қамал. «Малым – жанымның садағасы» десе де, малсыз күнелту қиын болғандықтан, қораны бекітіп, күзетті күшейтуге қатты мән берген. Әсіресе, түнде жортатын бөрілерден сақтану үшін жүйрік әрі сақ ит ұстау дәстүрі қалыптасқан. Қора туралы мақалдарда малшының қырағылығы, иттің адалдығы және қасқырдың жыртқыштық табиғаты суреттеледі. Қорасы бүтіннің – малы түгел. Бұл тақырыптағы нақыл сөздер шаруақорлыққа, сақтыққа және өз дүниеңе ие болуға шақырады. Төмендегі мақалдардан дала заңының қатал шындығы мен тұрмыстық даналықты көруге болады.
Қора туралы таңдаулы мақалдар
- Иттің иесі болса, бөрінің тәңірісі бар.
- Иттің тойған жері, бөрінің тойған жері.
- Ит — жеті қазынаның бірі.
- Ит алғыр болса, қорадағы қасқырдан қорықпас.
- Қасқырдың аузы жесе де қан, жемесе де қан.
- Қасқырды қанша асырасаң да, орманға қарап ұлиды.
- Қотыр тай қорада тұрса да, жайлауды аңсайды.
- Қораға кірген қасқыр қойдың бәрін жемейді.
- Қорасы жоқтың қойы жоқ.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Иттің иесі болса, бөрінің тәңірісі бар» деген мақал нені білдіреді?
Бұл мақал әділдік пен тепе-теңдік туралы. Үй жануары – иттің қорғаушысы (иесі) бар болса, түз тағысы – бөрінің де жаратушысы (Тәңірісі), несібесі бар. Яғни, әр тіршілік иесінің өмір сүруге құқығы бар және күштінің артында да бір күш тұр деген философиялық ойды меңзейді. Қора туралы әңгімелерде бұл сөз қатыгездікке қарсы айтылады.
«Қораға кірген қасқыр қойдың бәрін жемейді» деген сөз жұбату ма?
Иә, бұл – шығынға ұшыраған адамды жұбату сөзі. Қандай жамандық болса да, одан да жаманы болуы мүмкін еді деген шүкіршілік. Қасқыр шапса да, малдың бір бөлігі аман қалады, «бас аман болсын» деген мағынада қолданылады. Бұл халықтың оптимистік көзқарасын білдіреді.
«Қотыр тай қорада тұрса да, жайлауды аңсайды» мақалының астары қандай?
Бұл мақал еркіндік пен табиғи болмысты сипаттайды. Денсаулығы нашар (қотыр) болса да, жылқы баласы кең даланы, жайлауды аңсайды, өйткені ол – еркіндіктің жануары. Тар қорада қамалып тұру – оған азап. Адамға қатысты айтқанда, қандай жағдайда болмасын, адамның көңілі әрқашан биікке, еркіндікке ұмтылады дегенді білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
