Тары – қазақ даласында ең көп егілген және халықты талай қиындықтан құтқарған дақыл. Ол кішкентай болғанымен, берекесі мол. Тарыны өсіру, жинау және оны ақтау (келіге түю) – өте көп еңбекті қажет ететін бейнетті жұмыс. Сондықтан тары туралы мақалдар көбіне еңбекқорлыққа, үнемшілдікке және бірлікке бағытталған. «Тарыдай шашылма» деген сөз бірлігі кеткен елдің немесе отбасының күйін сипаттайды. Ал «біз де қапқа тары салармыз» деген сөз үміт пен теңдікті білдіреді. Тары туралы айтылған нақылдарда кішкентай нәрсенің үлкен маңызы, ұйымшылдықтың күші және еңбектің зейнеті көрініс тапқан. Бұл жинақ қарапайымдылық пен бірліктің құдіретін ұғындырады.
Тары туралы таңдаулы мақалдар
- Тамырың қашса тары ек, келер жылы тағы ек. Тамырың келер қасыңа, қайыры тиер басыңа.
- Қасық тары ботқа болмас, ботқа болса да жұртқа болмас.
- Біз де қатын болармыз, қапқа тары салармыз.
- Тарыдай шашылма, табақтай төнбе.
- Тарыдай нәрсіз.
- Бір уыс тары — бір үйлі жанға татыр.
- Тары ексең, тары орасың.
- Тарыны шашпа, табақты ташпа.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Тарыдай шашылма, табақтай төнбе» деген тыйым нені білдіреді?
Бұл мақал адамды орта жолды ұстануға шақырады. «Тарыдай шашылу» – тым ұсақталып кету, берекесіздік таныту немесе тым қатты қуану (есі шығу) мағынасында болса, «табақтай төну» – тым қатты жабысу, біреуге қысым көрсету немесе ашулану мағынасында қолданылады. Адамға тым босаңсуға да, тым қатты қаталдық танытуға да болмайды, әр нәрсенің жарасымды шегі болуы керек.
«Біз де қатын болармыз, қапқа тары салармыз» сөзінің шығу төркіні қандай?
Бұл сөз жас келіндердің немесе қыздардың болашаққа деген үміті мен амбициясын көрсетеді. Ертеде тары түю және оны қапқа салу – әйелдердің маңызды шаруашылық міндеті және олардың отбасындағы орнын айқындайтын іс болған. «Біздің де қолымыздан іс келеді, біз де толыққанды отанасы боламыз» деген сенімді білдіретін сөз.
«Қасық тары ботқа болмас…» мақалы бірлік туралы ма?
Иә, бұл мақал көпшіліктің күші мен мөлшердің маңыздылығын көрсетеді. Бір қасық тарыдан толыққанды тамақ піспейді, піссе де ол көпке жетпейді. Бұл жерде Тары туралы ой жалғыздың үні шықпас, аздың күші жетпес деген идеямен ұштасады. Көп болып жұмылғанда ғана іс өніп, нәтижелі болады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
