Гүл – сұлулықтың, нәзіктіктің және өткінші өмірдің символы. Қазақ поэзиясы мен фольклорында қыз бала көбіне гүлге теңеледі. Оның жастық шағы, құлпырған кезі гүлдің ашылған сәтімен пара-пар. Алайда, гүлдің ғұмыры қысқа, сол сияқты жастық шақ та тез өтеді. «Гүліңді үзбе» деген сөз тек табиғатты қорғауды ғана емес, сонымен бірге жас жүректі жараламауды, сезімді аялауды білдіреді. Гүл мен бұлбұлдың арасындағы байланыс ғашықтардың махаббатын бейнелейді. Гүл туралы мақалдар эстетикалық тәрбие берумен қатар, адамды айналасына шуақ шашуға, көңіл-күйін түсірмеуге шақырады. Төмендегі нәзік те мағыналы сөздер сұлулық пен рухани тазалықтың үндестігін паш етеді.
Гүл туралы таңдаулы мақалдар
- Гүл жапырағы жерге түссе де, гүлдік бетін жоймайды.
- Адаммен адам сөйлессе – бақыт, гүлмен бұлбұл сөйлессе – уақыт.
- Гүл өссе – жердің көркі, қыз өссе – елдің көркі.
- Бұлбұл гүлге қонар, гүлсіз жерде қонбас.
- Гүл қураса – жердің көркі кетер, қыз қураса – елдің көркі кетер.
- Көрік – көздің нұры, гүл – жердің нұры.
- Гүліңді үзбе, көңіліңді үзбе.
- Гүлдің иісі аңқымас, көңілдің сыры айтылмас.
- Гүлді үзгенің – көңілді үзгенің.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Гүл өссе – жердің көркі, қыз өссе – елдің көркі» мақалының тәрбиелік мәні қандай?
Бұл мақал қыз баланы қоғамның ең асыл, сәнді бөлігі ретінде бағалайды. Жайнаған гүл жерді қалай құлпыртса, тәрбиелі, ақылды, сұлу қыз да өз елінің, отбасының ажарын ашады. Бұл сөз қыз баланы құрметтеуге, оған дұрыс тәрбие беріп, аялап өсіруге шақырады. Гүл туралы салыстырулар әйел затының қоғамдағы эстетикалық және рухани рөлін айқындайды.
«Гүлді үзгенің – көңілді үзгенің» деп неге айтады?
Гүлді үзу – оның өмірін қию, сұлулығын жою деген сөз. Ауыз әдебиетінде бұл әрекет біреудің көңіліне қаяу салумен, ренжітумен немесе үмітін үзумен теңестіріледі. Әсіресе, ғашықтық сезімге қатысты, қыздың намысына тию немесе сезімін қорлау «гүлді үзу» ретінде қабылданады. Бұл мақал адамды қатыгездіктен сақтандырады.
«Гүл жапырағы жерге түссе де, гүлдік бетін жоймайды» дегенді қалай түсіну керек?
Бұл – тектілік туралы терең мағыналы сөз. Асыл зат немесе жақсы адам басына қандай күн туса да (жерге түссе de), өзінің болмысын, қадір-қасиетін жоғалтпайды. Алтынның батпақта жатса да жылтырайтыны сияқты, текті гүлдің жапырағы да қоқыс емес, гүлдің бөлшегі болып қала береді. Бұл адамды қиындықта да өз абыройын сақтауға жігерлендіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
