Қазақ халқының түс танымында «сары» сөзі өте күрделі және қарама-қайшы мағыналарға ие. Бір жағынан, ол – алтынның, күннің, молшылықтың және піскен егіннің белгісі болса, екінші жағынан – уайымның, сағыныштың және аурудың нышаны. Халық арасында жиі айтылатын «сары уайымға салынба» деген сөз адамды бекерге қапаланбауға, үмітсіздікке түспеуге шақырады. Сонымен қатар, сары түс – күздің, яғни даналық пен қорытындылау кезеңінің символы ретінде де қабылданады. Сары түс туралы мақалдарда көбіне адамның ішкі көңіл-күйі, сағынышы және тұрмыстық жағдайы сөз болады. «Сары қасқа», «сары май» сияқты тұрақты тіркестер ұлттық тағам мен төрт түлікке қатысты ұғымдарды білдіреді. Бұл түс арқылы бабаларымыз адамның психологиялық жай-күйін дөп басып суреттеген. Төмендегі мақалдар топтамасы сізге осы түстің этномәдени астарын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Сары түс туралы таңдаулы мақалдар
- Сары ала ине сары апанды тігеді.
- Сақырлаған сары аязда сары қамысты қыста, малыңа сый, өзіңе үй
болар. - Сары майдан керегі жоқ, сары уайымнан сақтасын.
- Сары майға бөксең де, сары уайымнан сақта.
- Сары қасқаның жанындай.
- Сарысуға сарқылмас.
- Аштың саусағынан сары май ақпас.
- Сағынған елін аңсайды, Сары ала қаз көлін аңсайды.
- Сараңның асын сары ит ішсін.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Сары уайым» деген тіркес қандай мағына береді?
«Сары уайым» (сарғайып уайымдау) – адамды іштен тындыратын, ұзаққа созылған, кейде негізсіз немесе шешімі қиын мұң-қайғыны білдіреді. Адам қатты қайғырғанда немесе бір нәрсені қатты күткенде өңі қашып, сарғайып кетеді деп есептелген. Сары түс туралы мақалдарда халық «сары майдай» жақсылықты тілесе де, осындай «сары уайымнан» аулақ болуды ескертеді.
Мақалдағы «Сары ала қаз» бейнесі нені білдіреді?
Құс атаулының ішінде қаз – туған жеріне, өз көліне деген адалдығымен ерекшеленеді. Жылы жаққа кетсе де, қайтып оралатын құс ретінде ол сағыныш символына айналған. «Сары ала қаз көлін аңсайды» деген теңеу туған елге, отанға деген перзенттік махаббатты, сағынышты жеткізу үшін қолданылады.
«Сары қасқаның жанындай» деген сөз кімдерге қатысты айтылады?
Бұл теңеу көбінесе жаны сірі, қиындыққа төзімді немесе өлім аузынан қалған адамдарға (немесе жануарларға) қатысты айтылады. Аңыз бойынша, «Сары қасқа» атты жүйрік немесе батырдың аты қандай ауыр жарақат алса да, тірі қалып, иесін құтқарған деседі. Сондықтан бұл сөз өміршеңдікті, қайсарлықты білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
