Күз мезгілі – қазақ даласында еңбек пен берекенің, жиын-терімнің және қорытындылаудың уақыты. Жаз бойы төгілген тердің өтеуі, егілген егіннің жемісі дәл осы «алтын күзде» көрінеді. Бабаларымыз «Шөжеңді күзде сана» деп бекер айтпаған, өйткені нақты нәтиже мен байлық қамбаға астық түскенде ғана есептеледі. Табиғаттың сарғайып, қысқа дайындық басталатын кезінде адамдар қысқы азығын қамдап, малын күйлендіріп алуға тырысқан. Бұл мезгілде жасалған қамсыздық қыста қатты қиындық тудыруы мүмкін. Күз туралы халық аузында сақталған мақалдар диқаншылық пен мал шаруашылығының қыр-сырын аша түседі. Жер емген шаруаның еңбегі жазғы әрекетіне байланысты болса, оның рахатын көру күздің еншісінде. Төмендегі нақыл сөздер сізді еңбектің зейнетін көруге және істі уақытында тиянақтауға шақырады.
Күз туралы таңдаулы мақалдар
- Егіндікті күз суар, күз суарсаң жүз суар.
- Көктемде жерге түскен бір дән, Күзді күні мың дән болады.
- Тоқты күз болмай, қойға қосылмайды.
- Көктемгі әрекет, күзгі берекет.
- Күз әуені жаздан белгілі.
- Күз – береке, байлықтың бастауы.
- Күз келсе — бақыт келер ырыспен.
- Жаз – береген, Күз-алаған.
- Күздің келуі жазда білінер.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жаз – береген, Күз-алаған» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал табиғаттың маусымдық циклін және шаруашылық есебін сипаттайды. Жаз мезгілі жайлауымен, сүт-айранымен молшылық сыйлап, адамға «береді» (береген). Ал күз түскенде, қысқа дайындық үшін егінді жинап, малды сойып немесе сатып, табиғаттан алғаныңды сұрыптап, жинап «алады» (алаған). Күз туралы ұғымда бұл мезгіл есеп беру және нәтиже шығару кезеңі ретінде қарастырылады.
«Тоқты күз болмай, қойға қосылмайды» мақалының астары қандай?
Бұл сөз жастық шақтан есею кезеңіне өту процесін меңзейді. Көктемде туған төл (қозы) жаз бойы өсіп, күзде ғана буыны қатайып, дербес тоқты болып, үлкен қойлардың қатарына қосылады. Ауыспалы мағынасында, адам баласы да өмірдің ыстық-суығын көріп, белгілі бір сынақтардан (күзден) өткеннен кейін ғана толысып, қатарға қосылады дегенді білдіреді.
Неліктен күзді «байлықтың бастауы» деп атайды?
Көшпенділер мен егіншілер үшін нағыз байлық – ақша емес, жиналған астық пен семірген мал болған. Осы игіліктердің бәрі күзде қолға тиеді. Қамба толы бидай, пішен және қысқа дайын ет қоры отбасының тоқшылықта өмір сүруіне кепілдік береді. Сондықтан Күз туралы мақалдарда бұл мезгіл ырыс пен бақыттың келуімен теңестіріледі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
