Қазақ даласының қысы қатал әрі ұзақ. Бұл мезгіл – адамның төзімділігін, шаруаға ептілігін және алдын ала қамдана білу қабілетін сынайтын үлкен сынақ. Ата-бабаларымыз үшін «жұт» ұғымы қыспен тікелей байланысты болғандықтан, бұл мезгілге дайындық жаз бойы жүргізілген. Қысқы аяз, боран және қалың қар – табиғаттың дүлей күші, онымен санаспауға болмайды. «Шанаңды жаз сайла» деген қағиданы ұстанған халық қысқа дайындықсыз келуді үлкен ақымақтық санаған. Дегенмен, қыс тек қиындық қана емес, сонымен бірге аңшылық құрудың, ертегі айтудың және отбасылық жылулықтың мезгілі. Қыс туралы мақалдар бізді табиғат заңдылықтарын құрметтеуге, сақтыққа және еңбекқорлыққа баулиды. Төмендегі даналық сөздер суық мезгілде аман қалудың ежелгі стратегиясын және халықтың оптимистік рухын паш етеді.
Қыс туралы таңдаулы мақалдар
- Сақырлаған сары аязда сары қамысты қыста, малыңа сый, өзіңе үй болар.
- Бұйыққан көңіл ашылар, бұрқанған боран басылар.
- Аяз, әліңді біл, құмырсқа, жолыңды біл.
- Боранды күні бала құтырар, желді күні ит құтырар.
- Қыс арбаңды, жаз шанаңды сайла.
- Қыс азығын жаз жина.
- Қыс қамын жаз ойла.
- Қыс азығын жаз жина, жаздың азығын күз жина.
- Қыс малыңды бақ, жаз жеріңді шап.
- Қыстағы қар су болмайды, жаздағы су мұз болмайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Аяз, әліңді біл, құмырсқа, жолыңды біл» мақалының астарында қандай ой жатыр?
Бұл мақал әр нәрсенің шегі бар екенін және әркім өз орнын білуі керектігін ескертеді. Аяз қанша қатты болғанымен, түбінде күн шығып, ол да қайтады. Сол сияқты, кішкентай құмырсқа да өз тіршілік жолынан жаңылмауы тиіс. Қоғамдық қатынастарда бұл сөз астамшылық жасамауға, әлділердің әлсіздерге тым қатты қысым көрсетпеуіне қатысты айтылады. Қыс туралы бейнелі сөздер арқылы адамдық қарым-қатынас реттеліп отырған.
«Бұйыққан көңіл ашылар, бұрқанған боран басылар» деген сөз нені үміттендіреді?
Бұл – қиындықтың мәңгілік емес екенін білдіретін оптимистік нақыл. Қыстың қатты бораны қалай басылса, адамның басындағы уайым-қайғысы да солай сейіледі. Халық қыстың қаталдығын өмірдің ауыртпалығына теңеген, бірақ оның соңында міндетті түрде жайлы күн (көктем) келетініне сенген. Бұл сөз адамға рухани демеу беру үшін қолданылады.
Қыста малды қамыста қыстатудың қандай пайдасы болған?
«Сары қамысты қыста…» деген мақал шаруашылық тәжірибеден туған. Қамыс өскен жерлер (қорықтар) әдетте желден ық болады, әрі қамыс малға азық, адамға отын және баспана салуға материал ретінде пайдаланылған. Бұл – қыстың көзі қырауда мал мен жанды аман сақтап қалудың тиімді әдісі. Бабаларымыз жер жағдайын жетік біліп, табиғат ресурстарын ұтымды пайдаланған.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
