Жаңбыр – тіршілік көзі, жер-ананың иіп, төсінен нұр болып таматын берекесі. Қазақ халқы жаңбырды «нұр», «ырыс» деп қастерлеп, оның әр тамшысын қуанышпен қарсы алған. Құрғақшылық кезінде «Тасаттық» беріп, Көк тәңірінен жауын тілеу дәстүрі – табиғатпен үндестіктің жарқын көрінісі. Диқан үшін жаңбыр егіннің бітік шығуының кепілі болса, малшы үшін жайылымның шүйгін тартуының белгісі. Жауын-шашынға қатысты халықтық болжамдар мен мақалдар ғасырлар бойғы бақылаудан туған.
Бұл нақыл сөздерде табиғат құбылыстары адам өміріндегі сәттілікпен, жақсылықпен қатар қойылады. Ғаламтор беттерінде Жаңбыр туралы ізденістердің көп болуы, адамдардың экологиялық санасының және табиғатқа деген құрметінің артқанын көрсетеді. Жаңбыр – тазарудың символы, ол жердің шаңын ғана емес, көңілдің кірін де шаяды деп сенген.
Жаңбыр туралы таңдаулы мақалдар
- Батыр туса – ел ырысы, жаңбыр жауса – жер ырысы.
- Торғай жаңбыр жауса баласын қорғайды, бұршақ жауса басын қорғайды.
- Жақсы туса ел ырысы. Жаңбыр жауса жер ырысы.
- Жақсы адам туса көптің ырысы, жаңбыр жауса шөптің ырысы.
- Жаңбыр бір жауса, терек екі жауады.
- Қыстағы қар, жаздағы жаңбыр – жерге жауған нұр.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Батыр туса – ел ырысы, жаңбыр жауса – жер ырысы» дегенді қалай түсінеміз?
Бұл мақалда адамзат қоғамы мен табиғаттағы ең маңызды құндылықтар салыстырылады. Жаңбыр жерді көгертіп, тіршілік нәрін сыйласа, батыр елін қорғап, халқына құт-береке әкеледі. Жаңбыр туралы айтылған бұл теңеу батырлық пен табиғи игіліктің маңызын бірдей дәрежеде көрсетеді.
Торғайдың жаңбыр мен бұршақ кезіндегі әрекеті нені білдіреді?
«Торғай жаңбыр жауса баласын қорғайды, бұршақ жауса басын қорғайды» деген сөз инстинкт пен өмір сүру қаупінің деңгейлерін көрсетеді. Қауіп орташа болғанда (жаңбыр) аналық инстинкт басым болып, ұрпағын ойлайды. Ал өлім қаупі төнгенде (бұршақ) өзін сақтау инстинкті бірінші орынға шығады. Бұл табиғаттың қатал заңы.
Терек неге екі рет жауады?
Жаңбыр жауғанда теректің жапырақтары суды көп жинап қалады. Жаңбыр басылғаннан кейін де, жел соққанда немесе жапырақтар қозғалғанда, жиналған су жерге қайта төгіледі. Халық осы құбылысты бақылап, Жаңбыр туралы осындай бейнелі мақал шығарған.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
