Қозы – қойдың төлі, момындық пен сүйкімділіктің символы. Қазақ халқы қозыны өте жақсы көрген, тіпті жас балаларды «қозым» деп еркелеткен. «Қозы-лақ» деп аталатын жас төлдер көктемнің сәні мен шаруаның берекесі саналған. Мақалдарда қозының нәзіктігі, оның болашақ қошқар болып өсуі және ойынпаздығы суреттеледі. Сонымен қатар, қозы етінің дәмділігі мен қазақтың қонақжайлылығындағы орны да ерекше. Қозы туралы бұл жинақ сізге халықтың төрт түлікке деген сүйіспеншілігін және оларды адам өмірімен қалай байланыстырғанын көрсетеді. Жас кезіндегі тәрбие мен күтімнің маңыздылығы қозы бағу үлгісінде айтылады.
Қозы туралы таңдаулы мақалдар
- Қыз құшпаған ер арманда, қызғалдақ жемеген қозы арманда.
- Қошқар болар қозының маңдай жағы дөң келер, адам болар баланың етек-жеңі кең келер.
- Ойнақтаған лақ от басар, ойыншыл бала от басар.
- Іс оңына басарда шыбыш лақтап, тоқты туар.
- Есекке үкі таққандай, итке жалпош жапқандай.
- Жыртық үйді жел табар. Өтірік сөзді шын табар.
- Қозы күйлек қойдай, қыз мінезді бойдай.
- Қозыдай шулаған.
- Қозыдай қырқылдаған.
- Қозыдай көгендеген.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қошқар болар қозының маңдай жағы дөң келер» деген болжам нені білдіреді?
Бұл халықтық физиогномияның (түр-әлпетке қарап сын айту) бір түрі. Қазақтар жас төлдің немесе баланың сыртқы бітіміне қарап, оның болашағын болжаған. Маңдайы дөң, кең біткен қозының ірі қошқар болатыны сияқты, кең пейілді, зерек баланың да үлкен азамат болатынына сенген.
«Қызғалдақ жемеген қозы арманда» мақалының астары қандай?
Бұл жастық шақтың қызығы мен сәтін жіберіп алмау туралы айтылған. Көктемдегі ең дәмді шөп – қызғалдақ, оны жемеген қозының өкініші, жас кезінде ғашық болып, қыз құшпаған жігіттің өкінішімен теңестіріледі. Әр нәрсенің өз уақытында болғаны жақсы.
«Қозыдай шулаған» теңеуі қандай жағдайда қолданылады?
Көктемде қозылар енесін іздеп немесе ойнақтап, көп шу шығарады. Бұл теңеу балалардың у-шуын, мектептегі үзілісті немесе көп адам жиналған жердегі ретсіз дауыстарды сипаттау үшін қолданылады. Қозы туралы теңеулер күнделікті тілде өте жиі кездеседі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
