Абырой – ер жігіттің, жалпы адам баласының қоғамдағы беделі мен ар-намысының өлшемі. Қазақ халқы «Малым – жанымның садағасы, жаным – арымның садағасы» деп, абыройды өмірден де биік қойған. Абырой жинау – ұзақ уақытты және адал еңбекті талап ететін процесс, ал оны жоғалту бір сәттік қана іс. Бұл мақалдар жинағында ар-ұят, намыс және адамгершілік қасиеттер дәріптеледі. Жалқаулық, өтірік айту және арамдық жасау – адамның абыройын төгетін қылықтар ретінде сыналады. Жастар үшін Абырой туралы бұл нақыл сөздер үлкен тәрбие мектебі болып табылады. Аты шығып, елге танылу маңызды емес, ең бастысы – ел алдында жүзіңнің жарқын, абыройыңның асқақ болуы.
Абырой туралы таңдаулы мақалдар
- Еңбек мұратқа жеткізер, жалқаулық абыройды кеткізер.
- Қызыл тіл жанның мияты, абырой – ердің қуаты.
- Малды жақсы баққаның – өзіңе абырой тапқаның, малды жаман баққаның – келген бақты қаққаның.
- Бітейін деп тұрған саудаға беделді делдал тап болар.
- Абыройды ақ отау жапты.
- Арлы адам – абыройлы.
- Абырой асқақ болса, айбының да зор.
- Атың шықпаса жер өрте.
- Намыс барда – абырой бар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Атың шықпаса жер өрте» деген мақалдың түпкі мағынасы қандай?
Бұл мақал көбінесе кекесін, ирония ретінде қолданылады. Елге жақсы ісімен емес, жат қылығымен, бұзақылығымен танылғысы келетін адамдарға қарата айтылады. Яғни, «танымал болу үшін жер өртеуге де дайын» деген мағынада, жағымсыз атақтың қажеті жоқ екенін ескертеді.
Еңбек пен абыройдың арақатынасы қандай?
«Еңбек мұратқа жеткізер, жалқаулық абыройды кеткізер» демекші, абырой тек адал еңбекпен келеді. Өз ісінің шебері, еңбекқор адам қашанда ел ішінде сыйлы болады. Ал жалқау, масыл адамдардың қадірі болмайды. Абырой туралы айтқанда, еңбек факторы әрдайым бірінші орында тұрады.
Намыс пен абырой қалай байланысқан?
Намыс – абыройдың қорғаны. Намысы бар адам өзіне кір келтіретін, абыройын төгетін іс-әрекеттерге бармайды. «Намыс барда – абырой бар» деген сөз адамның ішкі өз-өзін сыйлау сезімі сыртқы беделінің кепілі екенін білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
