Жылқы туралы мақал

Қазақ халқы үшін жылқы – жай ғана төрт түліктің бірі емес, ол – ердің қанаты, жан серігі және ұлттық рухтың символы. Көшпенділер өмірін атсыз елестету мүмкін емес, өйткені кең байтақ даланы игеруде жылқының атқарған рөлі орасан зор. «Жылқы – жеті қазынаның бірі» деп қастерлеген бабаларымыз тұлпардың тектілігін, сезімталдығын және иесіне деген адалдығын ерекше бағалаған. Осы жазбада біз Жылқы туралы халық даналығында сақталған ең құнды мақал-мәтелдерді жинақтадық. Жылқының кісінеген дауысы, дүбірі қазақтың қанына сіңіп кеткендей. Ол тек көлік қана емес, сонымен бірге қымызы – ем, еті – қуат. Ұсынылып отырған нақыл сөздерден жылқы малының қасиетін, оның ер азаматпен байланысын және өмірдің аумалы-төкпелі сәттерін бейнелейтін терең философиялық ойларды табасыз.

Жылқы туралы таңдаулы мақалдар

• Көнектен шошыған бие оңбас, көптен бөлінген үй оңбас.
• Арғымақ бірде жалды, бірде жалсыз. Ер жігіт бірде малды, бірде малсыз.
• Арғымақ аттың құйрығы — әрі жібек, әрі қыл. Ер жігіттің белгісі — әрі мырза, әрі құл.
• Жігітте де жігіт бар, азаматы бір бөлек; жылқыда да жылқы бар, қазанаты бір бөлек.
• Жалғыз ағаш пана болмас, жалғыз бие саба болмас.
• Адам сөйлескенше, жылқы кісінескенше.
• Жігіттің құны жүз жылқы, ары мың жылқы.
• Ақылсыз бас аяққа тыным бермейді, ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді.
• Қара арғымақ қартайса – қарға адым жер мұң болар, қара көзден нұр тайса – бір көруге мұң болар.
• Тамырыңнан түйе сұрасаң, қорыққанынан бие берер.

Жиі қойылатын сұрақтар

«Арғымақ бірде жалды, бірде жалсыз» мақалының астарында қандай мағына жатыр?

Бұл мақал өмірдің тұрақсыздығы мен алма-кезек өзггеріп отыратынын білдіреді. Бүгін бар байлық пен мансап ертең қолдан сусып кетуі мүмкін. Арғымақтың жалы бірде өсіп, бірде түсетіні сияқты, ер жігіттің басында да дәулет те, жоқшылық та болуы заңдылық. Адам қиындыққа мойымай, баршылыққа тасымай өмір сүруі керек.

Жылқы туралы мақалдарда бірлік мәселесі қалай көрініс тапқан?

«Көнектен шошыған бие оңбас, көптен бөлінген үй оңбас» деген сөз бірліктің маңызын көрсетеді. Үйірден, көпшіліктен бөлінген адамның немесе әулеттің жағдайы қиындайды, олар қорғансыз қалады. Жалғыздық пен оқшаулану қазақ қоғамында құпталмаған, керісінше, елмен бірге болу бақыт саналған.

«Адам сөйлескенше, жылқы кісінескенше» дегенді қалай түсінеміз?

Бұл – таныстық пен түсіністік туралы сөз. Жылқылар бір-бірін иіскеп, кісінесіп табысады, ал адамдар сөйлесу, пікірлесу арқылы жақындасады. Адамның ішкі жан дүниесін, ниетін білу үшін онымен тілдесу керек, үнсіздік арадағы байланысты орнатпайды.

«Жігіттің құны жүз жылқы, ары мың жылқы» деген сөз бүгінгі күні өзекті ме?

Әрине, өте өзекті. Бұл жерде материалдық байлық пен рухани құндылық салыстырылады. Жігіттің өзі немесе оның еңбегі белгілі бір мөлшерде бағалануы мүмкін (жүз жылқы), бірақ оның ар-намысы, абыройы ешқандай байлықпен өлшенбейтіндей қымбат (мың жылқы). Ар-намысты жоғары қою – азаматтықтың белгісі.

Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз