Қазақ даласында тазының орны бөлек, ол жай ғана ит емес, аңшының қанаты әрі асыраушысы болған. Тазы жүйріктігімен, тазалығымен және тектілігімен ерекшеленеді, сондықтан оны киіз үйдің төріне шығарған. Халық «Иттің бәрі тазы болмас» деп, оның мәртебесін қарапайым иттерден әлдеқайда биік қойған. Бұл мақалада Тазы туралы айтылған ең таңдаулы нақыл сөздер жинақталған. Аңшылық өнерде тазының алар орны, оның ептілігі мен шапшаңдығы – ер жігіттің мақтанышы. «Заманың түлкі болса, тазы боп шал» деген даналық сөз адамды икемділікке, заман ағымына сай әрекет етуге шақырады. Төмендегі мақалдардан сіз тазының қазақ тұрмысындағы маңызын және оның бейнесі арқылы берілген өмірлік сабақтарды көре аласыз.
Тазы туралы таңдаулы мақалдар
- Тауындағы түлкіні табындағы тазы алады.
- Иттің бәрі тазы болмас, еттің бәрі қазы болмас.
- Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
- Тазы алған түлкіде сын болмас.
- Ит иесі үшін.
- Итті жамандаған — иесін жамандайды.
- Ит ашуын тырнадан алады.
- Ит тойған жеріне, ер туған жеріне.
- Ит үргенмен керуен көшеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Заманың түлкі болса, тазы боп шал» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл – бейімделу мен тапқырлық туралы терең философиялық сөз. Егер өмір немесе қоғам қулыққа, айлакерлікке (түлкіге) көшсе, сен одан асып түсетіндей епті, жүйрік және алғыр (тазы) болуың керек. Қиындықтарды жеңу үшін заман талабына сай қарулану қажеттігін айтады.
Тазы туралы мақалдарда қандай салыстырулар кездеседі?
Ең басты салыстыру – сапа мен тектілік. «Иттің бәрі тазы болмас, еттің бәрі қазы болмас» деп, әр нәрсенің сұлтаны, ең асылы болатынын көрсетеді. Тазы туралы сөздерде қарапайым ит пен асыл тұқымды тазыны салыстыру арқылы жақсы мен жаманның парқын ажыратады.
«Тазы алған түлкіде сын болмас» деген сөздің мәні не?
Бұл сөз нәтиженің маңыздылығын білдіреді. Егер мақсатқа жетсең (тазы түлкіні алса), оның қалай жеткені немесе олжаның ұсақ-түйек кемшіліктері сөз болмайды. Жеңімпаздарды сынамайды деген ұғымға жақын.
«Ит иесі үшін» деген қысқа қайырым нені білдіреді?
Ит (немесе тазы) өз иесіне қызмет етеді, оның сойылын соғады. Бұл мақал кейде біреудің мүддесін қорғап жүрген адамдарға қатысты да айтылады. Яғни, қызметшінің әрекеті – қожайынының тапсырмасы.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
