Қазақ халқының салт-дәстүрінде құдалықтың орны ерекше салмақты әрі маңызды. Екі елді, екі руды, тіпті алыс жұртты жақындастыратын алтын көпір – осы құдалық байланыс. «Күйеу жүз жылдық, құда мың жылдық» деген аталы сөз тектен-тек айтылмаса керек, өйткені бұл қарым-қатынас ұрпақтар сабақтастығына негізделген. Осы мақалада біз Құда туралы ел аузында жүрген ең таңдаулы, мағынасы терең мақал-мәтелдерді жинақтадық. Құдалар арасындағы сыйластық, жарасымды әзіл-қалжың және өзара көмек – қазақы болмыстың ажырамас бөлігі. Құда түсу – жай ғана туыс болу емес, ол үлкен дипломатиялық қадам, ел ішіндегі ынтымақтың кепілі. «Құданы Құдай қосады» деген сөз тағдырдың жазмышына деген сенімді білдіреді. Төмендегі нақыл сөздерден сіз құдалықтың әдебін, оның қоғамдағы рөлін және туыстық этиканың қыр-сырын танисыз.
Құда туралы таңдаулы мақалдар
- Қараның таққа мінгені – бір-біріне құда түскені.
- Итпен құда болсаң, боқпен той етерсің.
- Құданы «құдай» қосады, құдай ұрғанды «құмар» қосады.
- Құдағиың құрдасыңдай болсын, құдаң шын досыңдай болсын.
- Құда болғанша – халі-жайын сұрас, құда болған соң – қолда бармен сыйлас.
- Құдандалының малы бір, анық достың жаны бір.
- Құданы құдай қосады, үйірі басқаны ноқта қосады.
- Құдашамен құла ойнар, қошақанмен бөрі ойнар.
- Ағайын-туғанның қызығы – алыс-беріс, құдалықтың қызығы – барып-келіс.
- Құданың құдасы – құнан қойдың сорпасы.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Итпен құда болсаң, боқпен той етерсің» деген мақалдың астары қандай?
Бұл мақал теңін таппай, лайықсыз адамдармен туыс болудың зардабын ескертеді. Егер адамгершілігі төмен, тәрбиесіз әулетпен құда болсаң, олардан жақсылық күту қиын, тек ұятқа қаласың деген мағынада айтылған. Құда таңдау – өмірлік маңызы бар мәселе екенін меңзейді.
Құда туралы мақалдардағы «құмар» сөзі нені білдіреді?
«Құдай ұрғанды құмар қосады» дегендегі «құмар» сөзі нәпсі мен өткінші сезімді білдіреді. Яғни, екі жақтың тектілігі мен жарасымы емес, тек құмарлық немесе басқа да жеке мүдделер (байлық, мансап) үшін қосылған құдалықтың баянды болмайтынын, оның соңы жақсылыққа апармайтынын айтады.
Құдалықтағы «барып-келіс» неге маңызды?
«Құдалықтың қызығы – барып-келіс» деген сөз туыстық қатынастың үзілмеуі керектігін көрсетеді. Құдалар бір-біріне жиі қонаққа барып, сыйласып тұрмаса, арадағы суықтық пайда болады. Қазақ дәстүрінде қарым-қатынас пен аралас-құраластық – достық пен туыстықтың негізгі дәнекері.
«Қараның таққа мінгені – бір-біріне құда түскені» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл теңеу қарапайым адамдар үшін құдалықтың мәртебесі қаншалықты биік екенін көрсетеді. Баласын ұяға, қызын қияға қондырып, құда түсу – ата-ана үшін таққа мінгендей зор бақыт пен абырой. Бұл отбасылық өмірдің ең шарықтау шегі болып саналады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
