Қазақ халқында «күйеу бала» – қайын жұрт үшін сыйлы да ерке, сонымен бірге сыналатын адам. «Пайғамбар да күйеуін сыйлаған» деген сөз бар, бұл күйеу балаға деген құрметтің ежелден келе жатқанын көрсетеді. Дегенмен, халық ауыз әдебиетінде күйеуге қатысты әзіл-қалжың, сын-ескертпе аралас мақалдар да аз емес. Бұл жазбада біз Күйеу туралы айтылған қызықты әрі мағыналы нақыл сөздерді ұсынамыз. Күйеудің «жүз жылдық» болуы – екі әулеттің ғасырлық достығының белгісі. Бірақ «жаман күйеу» туралы айтылған ащы шындықтар жігіттерді намысқа шақырып, жауапкершілікті сезінуге үндейді. Төмендегі тізімнен сіз күйеу бала мен қайын жұрт арасындағы қарым-қатынастың психологиялық және әлеуметтік астарын ашатын сөздерді табасыз. Бұл – ұлттық этика мен туыстық байланыстардың айнасы.
Күйеу туралы таңдаулы мақалдар
- Жаман күйеу таң атқан соң сөз қатады.
- Жаман күйеу қайынсақ.
- Күйеу келсе қыз тұрмас, бесін болса күн тұрмас.
- Ыржық қызға тыржық күйеу.
- Жыршы қызға сыршы күйеу.
- Түйе тұзға келеді, күйеу қызға келеді.
- Күшік күйеу болғанша, иттің күшігі бол.
- Күйеу атымен күл тасы.
- Күйеу жүз жылдық, құда мың жылдық.
- Өлтірісін берген соң, өлі күйеу жатар ма?
Жиі қойылатын сұрақтар
«Күйеу жүз жылдық, құда мың жылдық» дегеннің мәні неде?
Бұл мақал туыстық байланыстардың иерархиясы мен ұзақтығын көрсетеді. Күйеу бала (ер адам) мен әйелінің ғұмыры шектеулі (жүз жыл), ал құдалық – сүйек жаңғырту арқылы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын, мың жылға созылатын тарихи байланыс. Құдалықтың әлеуметтік маңызы тереңірек екенін меңзейді.
Күйеу туралы мақалдар неге көбіне сын тұрғысында айтылады?
Көбіне «жаман күйеу» бейнесі арқылы ер азаматтың бойындағы жалқаулық, жасқаншақтық немесе орынсыз еркелеу сияқты мінездер сыналады. Мысалы, «Жаман күйеу қайынсақ» дегені – өз үйінен гөрі қайын жұртында жатқанды жақсы көретін, намысы аз жігітті әжуалау. Бұл Күйеу туралы сөздер жігіттерді ширату мақсатында қолданылады.
«Күшік күйеу» деген кім?
«Күшік күйеу» деп әйелінің үйінде тұратын (кіріптар болған) күйеуді айтады. Қазақ дәстүрінде жігіттің қыздың үйінде тұруы намыс саналған. «Күшік күйеу болғанша, иттің күшігі бол» деген сөз осы жағдайдың ер азамат үшін қаншалықты ауыр екенін, өз шаңырағын құру керектігін қатаң ескертеді.
«Түйе тұзға келеді, күйеу қызға келеді» теңеуі нені білдіреді?
Бұл табиғи заңдылықты көрсетеді. Түйе тұзды қаншалықты қажетсінсе, күйеу жігіт те өзінің сүйген жарына (қызға) соншалықты асығады. Күйеудің қайын жұртқа келуінің негізгі себебі – қызға деген махаббаты мен құрметі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
