Қазақ халқы қыз баланы «үйдің қонағы» деп ерекше құрметтеп, төрге отырғызған. Қыздың нәзіктігі, ибалылығы мен сұлулығы әрдайым жырға қосылып, оның тәрбиесіне бүкіл ауыл болып атсалысқан. «Қызға қырық үйден тыю» деген сөз қыз баланың абыройы мен ар-намысының қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Бұл мақалада біз Қыз туралы халқымыздың ғасырлар бойы жинақтаған даналық сөздерін ұсынамыз. Қыз – болашақ ана, ұлттың ұйытқысы болғандықтан, оның бойына ізгілік, мейірім және еңбекқорлық қасиеттерін сіңіру басты міндет саналған. Ата-аналар қыздарын «құлыншағым», «қызғалдағым» деп еркелете отырып, оны болашақ өмірге дайындаған. Төмендегі мақал-мәтелдер қыз баланың болмысын, оның қоғамдағы және отбасындағы орнын айшықтай түседі. Бұл мұра – қыз тәрбиесіндегі таптырмас құрал.
Қыз туралы таңдаулы мақалдар
- Қыз құшпаған ер арманда, қызғалдақ жемеген қозы арманда.
- Қыздың ерлігі қырғында білінді, әйел демей алдына жауы жүгінді.
- Келінім, саған айтам, қызым, сен тыңда.
- Ұлың өссе – ұлы үлгілілермен ауылдас бол, қызың өссе – қызы үлгілілермен ауылдас бол.
- Қыз – халықтың гүлі, өлең – сауықтың гүлі.
- Баланың ұяты әкеге, қыздың ұяты шешеге.
- Ата даңқымен қыз өтер, мата даңқымен бөз өтер.
- Қыз – қуыршақ дейді, бала – құлыншақ дейді.
- Ер бала – ата-анаға таяу, қыз бала – үйге жаққан бояу.
- Ұлың көңілшек болса – атының соры, қызың көңілшек болса – басының соры.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қыз – халықтың гүлі» теңеуінің мәні неде?
Гүл – сұлулықтың, нәзіктік пен өмірдің символы. Қыз бала да өзінің көркімен, қылығымен айналасына нұр шашып, өмірді көркейтіп тұрады. Бұл теңеу қыздың қоғамдағы эстетикалық және рухани орнын, оның өмір сәні екенін білдіреді.
Қыз туралы мақалдарда ананың жауапкершілігі қалай көрсетілген?
«Қыздың ұяты шешеге» деген мақал қыз тәрбиесінде ананың рөлі шешуші екенін айтады. Ана – қыздың сырласы, ұстазы және үлгі тұтар тұлғасы. Егер қыз әдепсіз болса, бұл ең алдымен анасының тәрбиесіне сын болып табылады. Қыз туралы айтылған ойлар көбіне ана мен қыздың байланысына негізделеді.
«Келінім, саған айтам, қызым, сен тыңда» деген сөзді қалай қолданамыз?
Бұл – дипломатиялық және жанама тәрбиелеу әдісі. Тікелей көзге шұқып айтпай, бір адамға ескерту жасау арқылы екінші адамға (әсіресе қызға немесе келінге) ой тастау. Бұл әдіс адамның көңіліне тимей, қателігін түсінуге мүмкіндік береді.
Қыздың батырлығы туралы мақалдар бар ма?
Иә, «Қыздың ерлігі қырғында білінді» деген мақал қазақ қыздарының тек нәзік қана емес, қажет кезде ел қорғайтын батыр бола алатынын дәлелдейді. Тарихтағы Томирис, Зариналардан бастап, Әлия мен Мәншүкке дейінгі батыр қыздар осы сөздің айқын дәлелі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
