Ұл туралы мақал

Қазақ отбасында ұл баланың дүниеге келуі «ат ұстар», «шаңырақ иесі» келді деп зор қуанышпен қарсы алынған. Ұл – әке қанымен берілетін тектілікті жалғастырушы, ел қорғайтын ертеңгі сарбаз және әулеттің тірегі. Халқымыз «ұл тапқанға күн туар» деп, ер баланы ерекше қастерлегенімен, оның тәрбиесіне өте қатал қараған. Әкелеріміз ұлдарын жастайынан еңбекке баулып, сөзіне берік, ісіне мығым азамат етіп өсіруді мақсат тұтқан. Бұл жинақтағы мақалдар ұл тәрбиесінің қыр-сырын, оның қоғамдағы орны мен жауапкершілігін терең ашады. Егер сіз фольклордағы Ұл туралы айтылған өсиеттерге зер салсаңыз, онда патриотизм мен адамгершіліктің биік үлгісін көресіз. Ұлдың жақсы болуы – ата-ананың абыройы, ал жаман болуы – бүкіл рудың сүйегіне таңба. Сондықтан бабаларымыз ұрпақ тәрбиесін ешқашан назардан тыс қалдырмаған. Төмендегі нақылдар бүгінгі жас буынға да ой салары хақ.

Ұл туралы таңдаулы мақалдар

• Өзге елге ұл болғанша, өз еліңе құл бол.
• Ырысқа қарай ұл өсер, қонысқа қарай мал өсер.
• Орта жүзді қамшы беріп дауға қой, Ұлы жүзді қауға беріп малға қой, Кіші жүзді найза беріп жауға қой.
• Ел қалаған ұл-қыздар – ел көгінде жұлдыздар.
• Қазақ байдың ұлы болғанша, халық байдың ұлы бол.
• Көппен көрген – ұлы той.
• Қызы мінезді келсін, ұлы өнерлі келсін.
• Ұлың өссе – ұлықтымен ауыл бол, қызың өссе – қылықтымен ауыл бол.
• Ұлға отыз үйден тыю, қызға қырық үйден тыю.
• Қызды асырай алмаған күң етеді, ұлды асырай алмаған құл етеді.

Жиі қойылатын сұрақтар

«Өзге елге ұл болғанша, өз еліңе құл бол» мақалының патриоттық мағынасы қандай?

Бұл мақал туған жерге қызмет етудің бәрінен жоғары тұратынын меңзейді. Жат жерде сұлтан болып, билік жүргізгеннен гөрі, өз еліңде қарапайым қызмет атқарып, халқыңа пайданды тигізген артық. Елжандылық пен отансүйгіштік қасиет – ер азаматтың басты белгісі.

Ұл туралы мақалдарда тәрбиедегі қаталдық неге басым?

Себебі ұл бала болашақта отбасын асыраушы және ел қорғаушы болуы тиіс. «Ұлды асырай алмаған құл етеді» деген сөз баланы тым еркелетіп, еңбекке баулымаса, ол өскенде өз бетінше күн көре алмай, біреуге кіріптар болады дегенді ескертеді. Сондықтан Ұл туралы нақылдарда еңбек пен тәртіп қатар жүреді.

«Ұлың өссе – ұлықтымен ауыл бол» деген кеңесті қалай түсінуге болады?

Бұл жерде ортаның әсері туралы айтылып тұр. Ұл ержеткенде оның өресі биік, парасатты, ел басқарған ұлықтармен, яғни жақсы адамдармен араласқаны жөн. Жақсы орта жігіттің көзқарасын кеңейтіп, үлкен істерге жетелейді.

«Көппен көрген – ұлы той» сөзінің астары қандай?

Бұл мақал бірлік пен ынтымаққа шақырады. Қандай қиындық болса да, оны халықпен бірге көру, елден бөлінбеу керектігін айтады. Жеке бастың қамын күйттемей, көпшілікпен бірге болу – нағыз ерге тән қасиет.

Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз