Әке – отбасының аскар тауы, қамқоршысы және сыншысы. «Әке – асқар тау, ана – бауырындағы бұлақ, бала – жағасындағы құрақ» деген теңеу отбасылық үйлесімділіктің керемет үлгісі. Әке баласына қаталдық пен талапшылдықты үйретсе, ана мейірім мен жұмсақтықты береді. Әкенің тәрбиесі баланың өмірге бейімделуіне, кәсіп игеруіне және азамат болып қалыптасуына негіз болады. Осы беттегі Әке туралы мақал-мәтелдер әкенің орнын, оның балаға деген ықпалын және әке мен бала арасындағы қарым-қатынастың ерекшеліктерін сипаттайды. Әкесі бар адамның арқа сүйер тірегі бар.
Әке туралы таңдаулы мақалдар
- Өз қолыңда болмаса, әкең де жат.
- Баланың ұяты әкеге, қыздың ұяты шешеге.
- Жылайын деген бала әкесінің сақалымен ойнайды.
- Қуырдақтың әкесін түйе сойғанда көрерсің.
- Жақсы әке жаман балаға қырық жылдық ризық.
- Біздің де әкеміз күйеу, шешеміз қалыңдық болған.
- Дүние, дүние де қалады, әкең өлсе, шешеңді біреу алады.
- Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер.
- Әке – балаға сыншы.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Әке көрген оқ жонар» деген сөздің мағынасы қандай?
Бұл мақал кәсіптік бағдар мен шеберліктің әкеден балаға берілуін көрсетеді. Ұл бала әкесінің қасында жүріп, ер азаматқа тән істерді (оқ жону, мал сою, ағаш ұсталығы) үйренеді. Бұл дәстүрлі тәрбиенің негізі.
Неліктен «Әке – балаға сыншы»?
Ана баласын мейіріміне бөлеп, кемшілігін көрмеуі мүмкін. Ал әке баласына сыни көзбен қарап, оның қателігін түзеп, мінезін шыңдайды. Әкенің әділ сынағы баланың дұрыс жолға түсуіне және жетілуіне көмектеседі. Әке туралы мақалдар әкенің талапшылдығын құптайды.
«Өз қолыңда болмаса, әкең де жат» деген қатал шындық па?
Бұл нарық заманына да, өмірдің қатал шындығына да сай келетін сөз. Егер адамның өз табысы, өз дәулеті болмаса, ол ешкімге, тіпті туған әкесіне де масыл болып көрінуі мүмкін немесе оған тәуелділіктен жатсыну пайда болады. Бұл адамды өз күшіне сенуге, тәуелсіз болуға шақырады.
«Жылайын деген бала әкесінің сақалымен ойнайды» деп қандай жағдайда айтылады?
Бұл сөз шектен шығу, тыйым салынған нәрсені істеу арқылы жазасын алу туралы. Әкенің сақалы – құрметтің белгісі, онымен ойнау – әдепсіздік және әкенің ашуын тудырады. Астарлы мағынада, біреудің ашуына тиетін қылық жасап, соңында таяқ жейтін адамға қаратылып айтылады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
