Қорқақтық – адамды қор қылатын, қауіпсіздік іздеймін деп қауіптің астында қалдыратын жағымсыз қасиет. Қазақ халқы батырлықты дәріптеп, қорқақтықты қатты сынаған. «Қорқақтың жаны тәтті» деп, өз өмірін сақтау үшін намыстан безетін жандарды келемеждеген. Қорқақ адам әр нәрседен үркіп, өз көлеңкесінен де қорқады, сөйтіп өмірдің қызығы мен мүмкіндіктерінен құр қалады. «Батыр бір өледі, қорқақ мың өледі» деген сөз осының айқын дәлелі. Бұл бөлімдегі Қорқақ туралы мақал-мәтелдер қорқақтықтың зардабын, оның адам мінезіне әсерін және қоғамдағы орнын сипаттайды. Батылдық – бақытқа жеткізсе, қорқақтық – өкінішке ұрындырады.
Қорқақ туралы таңдаулы мақалдар
- Бір қорқақтың кесірі мыңға тиер, жолдас болсаң қорқақпен жаның күйер.
- Қорқаққа қос өкпе тамақ.
- Қорқаққа қос көрпе пана.
- Қорқақтың қолы қысқа.
- Қорқақтың көзі шұқыр.
- Батыр туса – ел ырысы, жаңбыр жауса – жер ырысы; батырдан туған қорқақ туса – ел тұтқыны.
- Жорғадан туған жортақ бар, батырдан туған қорқақ бар.
- Отқа жақын күйеді. Қорқақ деген дұрыс, ажал жетпей өлмейді — батыр деген дұрыс.
- Қорқақ көлеңкесінен қорқады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қорқақтың кесірі мыңға тиер» деген сөздің мәні қандай?
Бұл мақал ұжымдық жауапкершілік кезіндегі қорқақтықтың қаупін көрсетеді. Шайқаста немесе қиын істе бір адамның қорқақтық танытып, шегінуі немесе қашуы бүкіл жасақтың рухын түсіріп, жеңіліске ұшыратуы мүмкін. Қорқақ адам – команданың ең осал тұсы.
«Қорқаққа қос өкпе тамақ» деп неге келемеждейді?
Ертеде жауға шапқан батырларға еттің ең шұрайлы жерлерін берсе, қорқақтарға, үйде тығылып қалғандарға өкпе-бауыр сияқты қосалқы мүшелер бұйырған болуы мүмкін. Немесе қорқақ адам қорыққанда «өкпесі аузына тығылады» деген мағынада, оның үлесі – тек қорқыныш (өкпе) екенін меңзейді.
Қорқақтың «көзі шұқыр» болуы нені білдіреді?
Бұл – қорқыныштың адам келбетіне әсерін сипаттайтын бейнелі сөз. Қатты қорыққан немесе үнемі үреймен жүретін адамның көзі шарасынан шығып немесе керісінше, шүңірейіп, жан-жағына жалтақтап тұрады. Бұл оның ішкі сенімсіздігін сыртқы түрінен-ақ байқатады.
«Қорқақтың қолы қысқа» дегенді қалай түсіну керек?
«Қолы қысқа» болу – мүмкіндігі шектеулі, қауқарсыз деген сөз. Қорқақ адам тәуекелге бара алмайды, батыл шешім қабылдай алмайды, сондықтан оның қолы ешнәрсеге жетпейді (байлыққа да, жеңіске де). Ол өзін-өзі шектеп тастайды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
