Сараңдық – адам бойындағы ең ұнамсыз, қоғамда сыналатын кеселдердің бірі. Қазақ халқы «Сараңның асын ит ішпес» деп, дүниеқоңыз, шық бермес Шығайбайларды қатты келемеждеген. Сараңдық адамды дос-жараннан, туысқаннан айырып, жалғыздыққа душар етеді. Жиған-тергенін өзі де пайдаланбай, өзгеге де бермей, «сандық түбінде шіріту» – ақылға сыйымсыз іс. Байлық адамға қызмет етуі керек, ал сараң адам байлықтың құлына айналады. Бұл беттегі Сараңдық туралы мақал-мәтелдер ашкөздіктің зардабын, тар пейілдің қасіретін және сараң адамның қоғамдағы сүйкімсіз бейнесін ашып көрсетеді. Қолдың ашықтығы – жолдың ашықтығы, ал сараңдық – тығырыққа тірейтін жол.
Сараңдық туралы таңдаулы мақалдар
- Сараң байымас.
- Сараңның малы — өзіне дұшпан.
- Сараңның қолы қысқа.
- Сараңның асын ит ішпес.
- Сараңдық түбі — ұят.
- Сараңға мал бітсе, ағайын танымас.
- Сараңның үйіне қонақ қонбас.
- Сараңның бергені — қарыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Сараңның малы – өзіне дұшпан» деген сөздің астары қандай?
Сараң адам байлығын қызғыштай қорып, үнемі уайым мен қорқынышта өмір сүреді. Оның малы өзіне рахат емес, бейнет әкеледі. Сонымен қатар, халық оны жек көреді, ұрылар мен қарақшылардың көзіне бірінші түседі. Түбінде жиған дүниесі оның басына бәле болып жабысуы мүмкін.
Неліктен «Сараңның асын ит ішпес» деп айтылады?
Бұл өте қатты айтылған теңеу. Ит кез келген асты талғамай жейді, бірақ сараңның берген асы сондай дәмсіз, берекесіз немесе міндетсініп берілгені соншалық, оны тіпті хайуан да қабылдамайды дегенді білдіреді. Бұл сараңдықтың шектен шыққан түрін сипаттайды.
Сараңдық пен жалғыздықтың байланысы қандай?
«Сараңның үйіне қонақ қонбас» деген мақал осыны дәлелдейді. Қонақжайлылық жоқ жерде қарым-қатынас та болмайды. Ешкімге жақсылық жасамайтын, ешкімді күтпейтін адаммен ешкім араласкісі келмейді. Нәтижесінде сараң адам қоғамнан оқшауланып, жалғыз қалады.
«Сараңның бергені – қарыз» дегенді қалай түсіну керек?
Егер сараң адам амалсыз біреуге бір нәрсе берсе, ол оны ұмытпайды, үнемі есіне салып, қайтарымын талап етеді немесе іштей есептеп жүреді. Оның бергені сыйлық емес, мойныңа ілінген қарыз сияқты ауыр тиеді. Сараңдық туралы мақалдар осындай «көмектен» сақтандырады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
