Жомарттық – қазақ халқының қанына сіңген, ұлттық болмысының ажырамас бөлігі болып табылатын қасиет. «Жомарт қолы – береке» деп, бабаларымыз кең пейілді, қолы ашық адамды қадір тұтқан. Жомарттық – тек байлықты шашу емес, бұл мұқтаждарға көмектесу, қонақты құрметтеу және қоғамға пайдалы іс жасау. Сараңдық адамды қор қылса, жомарттық адамның абыройын асқақтатады. Атымтай Жомарт сияқты аңыз кейіпкерлері халық жадында мәңгі сақталған. Осы жинақтағы Жомарттық туралы мақал-мәтелдер берудің қуанышын, қайырымдылықтың сауабын және сараңдықтың зардабын түсіндіреді. Жомарт адамның ризығы ешқашан ортаймайтынын, керісінше, артқан сайын молая түсетінін халық даналығы дәлелдеп отыр.
Жомарттық туралы таңдаулы мақалдар
- Жомарттың қолы — ашық, сараңның жолы — тар.
- Жомарт байымас, сараң
жарымас. - Жомарт бергенін айтпас.
- Жомарттың қолы ашық, сараңның қолы қысық.
- Жомарт болсаң, жолың болар.
- Жомарт кісі жарлы болмас.
- Жомарттық — жігітке сән.
- Жомарттың малы — елдің малы.
- Жомарт берерде білмес, аларда ұялмас.
- Жомарттың аты өшпес.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жомарт байымас, сараң жарымас» деген қарама-қайшылықты қалай түсінуге болады?
Жомарт адам тапқанын елге, мұқтаждарға беріп отыратындықтан, оның қолында үлкен байлық жиналып қалмауы мүмкін («байымас»). Бірақ ол рухани бай және абыройлы. Ал сараң адам қанша жинаса да, оның қызығын көрмейді, үнемі жетіспеушілік сезініп, рухани жұтаң («жарымас») күйде болады. Бұл мақал байлықтың материалдық емес, рухани өлшемін көрсетеді.
Неліктен «Жомарттың малы – елдің малы» деп айтылады?
Нағыз жомарт адам өз дәулетін тек өзінікі деп санамайды, ол оны ел игілігіне, ағайын-туыстың қажетіне жұмсайды. Қиын қыстау күн туса, ол малын аямайды. Сондықтан халық оның байлығын ортақ игілік ретінде қабылдап, оған тілеулес болады.
Жомарттық пен жігіттік қалай байланысты?
«Жомарттық – жігітке сән» деген сөз ер азаматтың мәрттігін сипаттайды. Ұсақталу, тиын санау жігітке жараспайды. Кең пейілділік, қолы ашықтық жігіттің беделін арттырып, оны сыйлы етеді. Бұл ер адамның тәрбиесіндегі маңызды элемент.
«Жомарт бергенін айтпас» деген әдеп туралы не білеміз?
Шынайы жомарттық міндетсінбеуді талап етеді. Берген көмегін, жасаған жақсылығын айтып, бұлдау – жомарттық емес, саудагерлік немесе мақтаншақтық. Нағыз жомарт адам «оң қолы бергенді сол қолы білмейтіндей» құпия және риясыз жақсылық жасайды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
