Ұят туралы мақал

Ұят – қазақ қоғамындағы ең қуатты моральдық реттеуші құрал. «Малым – жанымның садағасы, жаным – арымның садағасы» деген халық үшін ұяттан аттау өліммен тең болған. Ұят ұғымы адамды теріс қылықтардан тыйып, ар-ожданын таза ұстауға, үлкенді сыйлауға және қоғам алдындағы жауапкершілігін сезінуге мәжбүрлейді. «Ұят болады» деген бір ғана сөз талай тентекті тәртіпке салып, талай жамандықтың алдын алған. Бұл ішкі бақылау жүйесі заңнан да күшті жұмыс істеген. Осы беттегі Ұят туралы мақал-мәтелдер ар-намыстың, әдептіліктің және адамгершіліктің маңызын терең түсіндіреді. Ұятсыздық – надандықтың белгісі болса, ұятты сақтау – тектіліктің және имандылықтың көрінісі.

Ұят туралы таңдаулы мақалдар

• Ұқыпты етегін жабады, ұқыпсыз ұятын табады.
• Жаман жігіт жолдасын жауға алғызар, өзін ұятқа қалғызар.
• Әдептілік, ар-ұят – адамдықтың белгісі, тұрпайы мінез, тағы, жат – надандықтың белгісі.
• Ұрымен жақын болсаң, ұятқа қаларсың.
• Инсап, ұят, терең ой – асыл зейнет біліп қой.
• Өлімнен ұят күшті.
• Бар барын жейді, ұятсыз арын жейді.
• Ұлы сөзде ұят жоқ.
• Сабыр түбі – сары алтын, сарғайған жетер мұратқа, асыққан қалар ұятқа.
• Баланың ұяты әкеге, қыздың ұяты шешеге.

Жиі қойылатын сұрақтар

«Өлімнен ұят күшті» мақалының философиялық мәні неде?

Қазақ халқы үшін физикалық өлімнен гөрі, ел алдында масқара болып, абыройдан айырылу әлдеқайда ауыр жаза саналған. Адам өліп кетсе, сүйегі қурар, бірақ артына қалдырған жаман аты немесе ұятты ісі ұрпағына дейін қара таңба болып қалуы мүмкін. Бұл сөз арды жаныңнан артық қорғауға шақырады.

«Ұлы сөзде ұят жоқ» дегенді қалай дұрыс түсіну керек?

Бұл мақалды кейбіреулер дөрекі сөйлеуге рұқсат деп түсінеді, бірақ оның астары басқа. Бұл жерде ақиқатты, әділдікті немесе денсаулыққа қатысты маңызды мәселені айтқанда, ұялып, жасырып қалудың қажеті жоқ екендігі меңзеледі. Шындықты айту, төрелік айту кезінде бұлтақтамай, турасын айту керек.

Асығыстық пен ұяттың байланысы қандай?

«Асыққан қалар ұятқа» деген сөз сабырсыздықтың салдары туралы ескертеді. Ойланбай жасалған іс, асығыс айтылған сөз көбіне қателікке ұрындырады, нәтижесінде адам ел алдында күлкіге қалып, ұялады. Ұят туралы мақалдар әр қадамды аңдап басуға үндейді.

Баланың ұяты неге ата-анаға жүктеледі?

Қазақ тәрбиесінде бала – ата-ананың айнасы. Егер бала бұзық, тәрбиесіз болса, қоғам оны ғана емес, оны тәрбиелеген әкесі мен шешесін кіналайды. «Сенен туған бала осындай болды» деген сөз ата-ана үшін ең ауыр сын. Бұл отбасылық жауапкершілікті арттырады.

Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз