«Бауыр» сөзі қазақ тілінде тек анатомиялық мүшені ғана емес, ең жақын, жаны бір, қаны бір туысқанды білдіретін қастерлі ұғым. «Бауыр етің езілу» – жақын адамыңа жаның ашудың, оны аяудың ең жоғарғы шегі. Қиын сәтте қол ұшын созбаған, қорған болмаған адамды халық «бауыр» деп санамаған. Шынайы бауырмалдық ешқандай есепсіз, риясыз жақсылық жасаудан және қамқорлықтан көрінеді. Осы жинақтағы Бауыр туралы мақалдар қандас адамдар арасындағы мейірім мен парызды насихаттайды. Байлық та, мансап та, сауда да туған бауырдың орнын баса алмайды. «Бауырсыз адам – тамырсыз ағаш» демекші, жақын туысы жоқ адамның өмірдегі тірегі әлсіз, жаны жалғыз болады. Бұл нақылдар ағайын арасындағы тоңды жібітіп, бірлікке шақырады.
Бауыр туралы таңдаулы мақалдар
- Бауыр етің баладан ыстық.
- Бауырсыз адам — тамырсыз ағаш.
- Айтысқан ауыл болмас,
- Болыспаған бауыр болмас.
- Бай бауырын танымас,
- Сауда досқа қарамас.
- Құдай дескен, құйрық-бауыр жескен.
- Бауыр қосып құйрық бер,
- Содан кейін бұйрық бер.
- Қарындасқа бауырласың келді дегенде – елемеді. Қайын атаң
келді дегенде – желе жөнелді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Болыспаған бауыр болмас» деген мақалдың мәні неде?
Бұл мақал туыстық инстинкт пен борышты көрсетеді. Бауырыңа қауіп төнгенде немесе ол қиналғанда, арадағы ренішке қарамастан, оған болысу, араша түсу – қандастықтың белгісі. Егер адам өз бауырына жақтаспаса, онда оның бауырлық қасиеті жоғалғаны.
«Бауырсыз адам – тамырсыз ағаш» теңеуі нені білдіреді?
Ағаш тамыры арқылы жерден нәр алып, берік тұрады. Сол сияқты адам да туған-туыстарымен, бауырларымен күшті. Бауыры жоқ немесе олардан қол үзген адам өмір дауылында жалғыз қалады, қорғанышсыз болады. Бауыр туралы бұл нақыл отбасылық байланыстың өмірлік маңызын айқындайды.
«Құдай дескен, құйрық-бауыр жескен» салты туралы не білеміз?
Бұл – құдалық рәсіміндегі маңызды сәт. Құйрық пен бауырды бірге қосып жеу – екі жақтың енді бауырдай жақын, тату болатынына, уәделеріне берік болатынына жасалған серт. Бұл ғұрып туыстасудың символы ретінде сақталған.
Байлықтың бауырға әсері туралы мақал не дейді?
«Бай бауырын танымас» деген сөз дүниеқұмарлықтың адамды өзгертетінін сынайды. Кейбір адамдар байыған соң, кедей бауырларын менсінбей, олардан сырт айналуы мүмкін. Бұл – қазақы моральға жат, айыпталатын қылық. Халық даналығы байлықтан гөрі туыстықты жоғары қоюға үндейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
