Байлық – адам баласының ғасырлар бойы ұмтылып келе жатқан арманы, бірақ қазақ халқының түсінігінде оның өлшемі тек алтын-күміспен шектелмейді. Нағыз байлық – бұл денсаулықтың зорлығы, отбасының амандығы және елдің бірлігі. «Кедейлік ұят емес, жалқаулық ұят» дейтін бабаларымыз адал еңбекпен келген дәулетті ғана шынайы бақыт деп қабылдаған. Уақытша, өткінші дүние мен мәңгілік құндылықтардың аражігін ажыратып, рухани кедейліктен сақтануды өсиет еткен. Осы беттегі Байлық туралы мақал-мәтелдер жинағы дәулет пен кедейліктің, бар мен жоқтың философиясын түсіндіреді. Мұнда қар мен су секілді өткінші байлық пен денсаулық, ақ жаулық (ана, жар) секілді баға жетпес байлықтар салыстырылады.
Байлық туралы таңдаулы мақалдар
- Әуелгі байлық — ден саулық, Екінші байлық — он саулық, Үшінші байлық — ақ жаулық.
- Денсаулық — зор байлық.
- Байлық не керек,
- Адалдан жимасаң.
- Су байлық —
- Алты айлық.
- Қар байлық —
- Үш айлық.
- Байлық байлық емес, бірлік — байлық.
- Байлық мұрат емес,
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақ халқы байлықтың түрлерін қалай жіктеген?
Мақалда айтылғандай, ең бірінші және басты байлық – денсаулық. Дені сау адам ғана еңбек етіп, мұратқа жете алады. Екінші байлық – «он саулық», бұл жерде мал-жанның, шаруаның амандығын айтып тұр. Үшінші байлық – «ақ жаулық», яғни ибалы жар, ақылды ана, отбасының ұйытқысы.
Су мен қарды неге «уақытша байлық» деп атайды?
«Су байлық – алты айлық, қар байлық – үш айлық» деген сөздер табиғи құбылыстардың маусымдық сипатын көрсетеді. Бұл байлықтар (ылғал, су) шаруаға өте қажет болғанымен, олар тұрақты емес. Бұл арқылы халық дүниенің өткінші екенін, оған сеніп қалуға болмайтынын, тұрақты құндылықтарды іздеу керектігін еске салады.
«Байлық байлық емес, бірлік – байлық» дегенді қалай ұғуға болады?
Егер ел ішінде немесе отбасында алауыздық болса, жиған дүниенің ешқандай қызығы мен берекесі болмайды. Ынтымақ пен бірлік бар жерде тіршілік те, дәулет те болады. Байлық туралы бұл нақыл қоғамның тұрақтылығы материалдық игіліктен маңыздырақ екенін көрсетеді.
Адал байлықтың маңызы неде?
«Байлық не керек, адалдан жимасаң» деген сөз адамды арам жолдан тыяды. Ұрлықпен, қулықпен келген байлық адамға бақыт әкелмейді, керісінше, қайғы мен өкініш әкелуі мүмкін. Тек маңдай термен, таза еңбекпен жиналған дүние ғана адамға қуаныш сыйлайды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
