Алтын – қазақ халқының ұғымында тек бағалы металл ғана емес, ең асыл, ең таза және мәңгілік құндылықтардың символы. «Алтын Адам» жәдігері табылған Ұлы далада бұл металға деген құрмет ерекше болған. Халық ауыз әдебиетінде жақсы адамды «алтынға», туған жерді «алтын бесікке», сабырды «сары алтынға» теңеу жиі кездеседі. Алтын тот баспайды, бұзылмайды және уақыт өткен сайын құнын жоғалтпайды – дәл осы қасиеттері үшін оны даналық пен шындықтың баламасы ретінде қолданған. Әйел адамның әшекей бұйымдарындағы алтын – сұлулық пен нәзіктікті паш етсе, ер адамның сөзіндегі «алтын» – уәдеге беріктік пен терең ойды білдірген. Осы жинақтағы Алтын туралы мақалдар осы асыл ұғымның түрлі қырларын ашады. Мұнда сөз қадірі, ақылдың бағасы және туған елдің ыстық ықыласы алтынмен өлшенеді.
Алтын туралы таңдаулы мақалдар
- Ел іші – алтын бесік.
- Өнерлінің қолы – алтын, өлеңшінің сөзі – алтын.
- Қызымның құлағына алтын сырға.
- Көп сөз – күміс, аз сөз – алтын.
- Көп сөз – көмір, аз сөз – алтын.
- Ақыл арымас, алтын шірімес.
- Өлең – алтын, сөз – күміс.
- Ақылды ердің ішінде алтын ерлі ат жатар; ақылды әйел ішінде – алтын бесікті ұл жатар.
- Ой түбінде алтын бар, ойлай берсең табарсың; қанша ұзақ болғанмен, жүре берсең барарсың.
- Сабыр түбі – сары алтын, сарғайған жетер мұратқа, асыққан қалар ұятқа.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ел іші – алтын бесік» деп неге айтылған?
Бұл мақал туған жердің, өскен ортаның адам үшін орны бөлек екенін білдіреді. Бесік – сәбидің ең жайлы, қауіпсіз орны болса, адам үшін өз елі дәл сондай қымбат әрі қастерлі. Қайда жүрсе де, туған жердей жылы ұя табылмайды. Алтын туралы мақалдардың ең патриоттық үлгісі осы.
Сөз бен алтынның қандай байланысы бар?
«Аз сөз – алтын» деген нақыл сөйлеу мәдениетін көрсетеді. Көп сөйлеп, бос мылжың болғанша, аз сөйлеп, мағыналы ой айту қымбат металмен пара-пар бағаланады. Алтынның аз кездесетіні сияқты, дана сөз де сирек және құнды болады.
Сабырды неліктен «сары алтынға» теңейді?
Сабыр сақтау – өте қиын, бірақ оның нәтижесі алтын сияқты бағалы. «Сабыр түбі – сары алтын» дегенде, төзімділік танытқан адамның түбінде мұратына жететіні, жеңіске жететіні айтылады. Алтын қалай жер астынан қиындықпен қазылса, жетістік те сабыр мен еңбек арқылы келеді.
«Ақыл арымас, алтын шірімес» мақалының мәні неде?
Бұл сөз рухани және материалдық құндылықтардың мәңгілігін салыстырады. Алтын табиғатта бұзылмайтын металл болса, ақыл – адамзаттың ешқашан ескірмейтін қазынасы. Қанша ғасыр өтсе де, ақылды ой мен алтын өз бағасын жоғалтпайды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
