Қазақ даласында қыс мезгілі қатал әрі ұзақ болғанымен, қардың жаууы әрқашан жақсылыққа жорылған. «Қыс азығы – жаз» десек, сол жазғы молшылықтың негізі қыстағы қардың қалыңдығына тікелей байланысты. Қар – жердің ылғал қоры, егіннің көрпесі және келешек өнімнің кепілі. Ақ ұлпа қар жерді қатты аяздан қорғап, топырақтың құнарын сақтайды. Сонымен қатар, қар суының емдік қасиеті бар екенін, оның ағзаны тазартатынын да бабаларымыз жақсы білген. Бұл бөлімде Қар туралы халықтық болжамдар мен нақыл сөздер топтастырылған. Олар шаруа адамының табиғатпен үндестігін, жер анаға деген қамқорлығын және болашаққа деген үкілі үмітін көрсетеді. Қарсыз қыстың «қу» аталуы да тегін емес, өйткені ылғалсыз жерден шөп шықпай, мал жұтайды.
Қар туралы таңдаулы мақалдар
- Қар жауса — жер ырысы.
- Қар көп болса — егін көп.
- Қардың суы — шипа.
- Қарсыз қыс — қу қыс.
- Қар қалың болса, жер ылғалды.
- Қар ерісе — көктем жақын.
- Қар жаумай, жер көгермес.
- Қар — жердің көрпесі.
- Қар тоқтаса, күн ашылар.
- Қарлы қыстан — нулы жаз.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қар жауса – жер ырысы» дегенді қалай түсіну керек?
Бұл мақал ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығы үшін қардың маңызын білдіреді. Қар – көктемде еріп, жерге сіңетін ылғал. Егер қыста қар мол жауса, жазда шөп қалың шығады, егін бітік болады, мал тоқ болады. Сондықтан қардың жаууы – халық үшін береке мен ырыстың белгісі.
Қарды неге «жердің көрпесі» деп атайды?
Қар жамылғысы топырақты және күздік дақылдарды үскірік аяздан, үсіп кетуден қорғайды. Ол жылуды ұстап тұратын табиғи оқшаулағыш қызметін атқарады. Қар туралы мақалдарда бұл теңеу табиғаттың өзін-өзі қорғау механизмін дәл сипаттау үшін қолданылады.
«Қарсыз қыс – қу қыс» деген сөз нені болжайды?
Қарсыз қыс шаруалар үшін өте қауіпті. Жер қорғанышсыз қалып, қатты қатып қалады, ал көктемде ылғал болмай, құрғақшылық (қуаңшылық) басталады. «Қу» сөзі бұл жерде берекесіз, жұтаң, қайырсыз деген мағынаны береді. Мұндай жылдары жұт болу қаупі жоғары.
Қар суының шипалы қасиеті туралы не айтылған?
Ертеде адамдар жаңа жауған таза қардың суын ерітіп, оны емдік мақсатта пайдаланған немесе шай қайнатқан. Қар суы жұмсақ әрі таза болып есептелген. Мақалдағы «Қардың суы – шипа» деген сөз оның адам ағзасына сергектік сыйлайтын қасиетін меңзейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
