От – адамзат өркениетінің ең ұлы жаңалықтарының бірі және қазақ халқының дүниетанымында ерекше қасиетті саналатын элемент. Ерте замандарда ата-бабаларымыз отты киелі деп санап, оны «От-Ана» деп құрметтеген, ошақтың сөнбеуін әулеттің жалғастығымен байланыстырған. Отпен аластау, жаңа түскен келіннің отқа май құю рәсімі сияқты дәстүрлер бүгінгі күнге дейін сақталған. Дегенмен, оттың пайдасымен қатар, оның жойқын күші де бар екенін ұмытпаған жөн. «Тілсіз жау» атанған қызыл жалын бір сәтте бар жиған-тергенді күлге айналдыруы мүмкін. Сондықтан халық даналығы отпен ойнамауды, оған сақтықпен қарауды үнемі ескертіп отырған. Ұсынылып отырған От туралы мақал-мәтелдер жинағы осы екіжақты қасиетті – жылу сыйлайтын мейірім мен күйдіріп жіберетін қаталдықты қатар сипаттайды. Бұл нақылдар тұрмыстық қауіпсіздік пен рухани тазалықтың маңызын ұғындырады.
От туралы таңдаулы мақалдар
- Отпен ойнама.
- От — тілсіз жау.
- От жаққан жер — ошақ.
- Оттан қорықпаған күйеді.
- От өшсе — үй суиды.
- От бар жерде — жылу бар.
- Отқа май құйма.
- Отсыз үй — қуыс үй.
- Оттың да сұрауы бар.
- От жақпаған үйде береке жоқ.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Отқа май құйма» деген сөз тіркесі қандай жағдайда қолданылады?
Бұл фразеологизм дау-дамайды өршітпеу, ашу үстіндегі адамды одан әрі қоздырмау мағынасында айтылады. Тура мағынасында отқа май құйсаң, ол лап етіп, өртке айналуы мүмкін. Сол сияқты, ұрыс-керіс кезінде артық сөз айту немесе арандату – жағдайды ушықтырып жібереді. От туралы мақалдардың ішіндегі ең жиі қолданылатын өсиеттердің бірі осы.
Қазақ дәстүрінде ошақтың маңызы қандай?
Ошақ – үйдің жүрегі, отбасылық жылу мен берекенің символы. «Отың өшпесін», «түтінің түзу шықсын» деген баталар әулеттің ұзақ ғұмыр кешуін және ұрпағының жалғасуын тілеуден туындаған. Ошақтағы оттың сөнуі жаман ырым саналып, үй ішінің суықтығы мен қайғысын білдірген.
«От – тілсіз жау» деп неге айтылады?
Себебі от апатқа айналғанда ешкімді аямайды және қашан келетінін алдын ала ескертпейді. Ол сөйлемейді, тек әрекет етеді. Адамның кішкентай ғана салғырттығы үлкен қайғыға әкелуі мүмкін. Бұл мақал адамдарды өрт қауіпсіздігін сақтауға және табиғат күштерімен ойнамауға шақырады.
От пен берекенің байланысы қалай түсіндіріледі?
«От жақпаған үйде береке жоқ» деген сөз үйдің тіршілігі ас пісірумен, жылумен байланысты екенін меңзейді. От жанбаған үй суық, жансыз әрі қуыс болып сезіледі. Оттың жануы – тіршіліктің қайнап жатқанының, қонақтың келуінің және дастарханның молдығының белгісі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
