Тұз – күнделікті тұрмыста қарапайым көрінгенімен, қазақ халқының дүниетанымында терең философиялық мәнге ие зат. Ол тек тағамның дәмін келтіруші ғана емес, сонымен бірге тазалықтың, адалдықтың және бұзылмастықтың символы. «Тұз-дәміміз жарасқан» деген сөз тіркесі адамдар арасындағы берік достық пен сыйластықты білдіреді. Ертедегі наным-сенімдер бойынша тұз жын-шайтанды қуатын, көз тиюден сақтайтын қасиетке ие деп есептелген. Біреудің «тұзын ішу» – сол адамға өмір бойы қарыздар болу, оған опасыздық жасамау деген сертті білдіреді. Ұсынылып отырған Тұз туралы мақал-мәтелдер жинағы осы ақ түйіршіктің қасиетін дәріптейді. Тұзды шашпау, оны баспау және қадірлеу – әрбір қазақ баласының санасына сіңген ұстаным. Бұл нақылдар арқылы біз адалдық, достарға деген пейіл және өмірдің мәні туралы ой түйеміз.
Тұз туралы таңдаулы мақалдар
- Тұз астың дәмін келтіреді.
- Тұзсыз ас — дәмсіз.
- Тұзды қадірле.
- Тұзды ақта.
- Тұз қосқан ас бұзылмас.
- Тұз — астың көркі.
- Тұзын татқаныңды сатпа.
- Тұзға түкірме.
- Тұзды жер — шұрайлы.
- Тұзсыз өмір — мәнсіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Тұзын татқаныңды сатпа» деген мақал қандай мағына береді?
Бұл – опасыздық пен сатқындыққа қарсы айтылған өте салмақты ескерту. Егер біреудің үйінен дәм татып, тұзын ішсең, ол адаммен рухани байланыс орнатқан болып саналасың. Оған жамандық жасау немесе сыртынан сөз тасу – адами қасиеттен жұрдай болудың белгісі. Тұз туралы мақалдардың ішіндегі ең тәрбиелік мәні зоры осы.
Тұздың ас сақтаудағы және өмірдегі рөлі қандай?
Тұз ежелден тағамды бұзылудан сақтайтын бірден-бір құрал болған. «Тұз қосқан ас бұзылмас» деген сөз осыдан шыққан. Ауыспалы мағынада, тұз – адам өміріне мән мен мағына беретін құндылықтардың (ақиқат, әділдік) символы. Тұзсыз ас дәмсіз болатыны сияқты, рухани құндылықсыз өмір де мағынасыз.
«Тұзға түкірме» деген тыйым неліктен қалыптасқан?
Тұз киелі саналғандықтан, оны қорлауға, ластауға қатаң тыйым салынған. Тұзға түкіру – өз ырысыңды тебумен бірдей. Сондай-ақ, бұл тыйым табиғат байлығына және астың құрамына деген құрметті білдіреді. Кім тұзды қадірлемесе, ол жарымайды деген наным бар.
«Тұзды ақта» деген сөз тіркесі нені білдіреді?
Бұл сөз адамның өзіне артқан сенімді ақтауы, жасалған жақсылыққа жақсылықпен жауап беруі дегенді білдіреді. Ата-ананың, ұстаздың немесе елдің еңбегін ақтау – «тұзды ақтау» болып табылады. Тұз туралы нақылдарда бұл ұғым жауапкершілік пен борыш сезімін ояту үшін қолданылады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
