Қазақ халқы үшін ас ішу – жай ғана тамақтану емес, бұл үлкен әлеуметтік және мәдени маңызы бар рәсім. «Ас – адамның арқауы» деп тегін айтпаған, өйткені тіршіліктің өзегі мен денсаулықтың кепілі адал аста жатыр. Қонақжайлылық дәстүрі де осы ас ұсыну мәдениетімен тікелей байланысты. Дастархан басында ешкім дауыс көтермейді, ұрыс-керіс тоқтайды, адамдар бір-бірімен жақын танысып, дәм бөліседі. Асқа деген құрмет – оны дайындаған адамға және сол ризықты берген Жаратушыға деген алғысты білдіреді. Төмендегі Ас туралы мақалдар жинағы тамақтану әдебін, астың қадір-қасиетін және оның адам өміріндегі бітістіруші рөлін ашып көрсетеді. Асты ысырап қылмау, таза ұстау және оны адал жолмен табу – әрбір адамның қаперінде жүруі тиіс қағидалар. Бабаларымыз қалдырған бұл өсиеттер салауатты өмір салты мен жоғары адамгершілікке үндейді.
Ас туралы таңдаулы мақалдар
- Ас — адамның арқауы.
- Ас ішсең, аяғыңа қара.
- Ас дәмімен тәтті.
- Ас тұрған жерде дау тұрмас.
- Ас қадірін тоқ білмес.
- Ас — берекенің белгісі.
- Ас ішерде асықпа.
- Ассыз адам — әлсіз.
- Асқа адал бол.
- Ас — өмірдің сәні.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ас тұрған жерде дау тұрмас» деген мақалдың мәні неде?
Бұл мақал қазақтың қонақжайлылығы мен бітімгершілік қасиетін көрсетеді. Ең үлкен дау-дамайдың өзі дастархан басында, дәм үстінде шешімін тапқан. Ас – адамдардың жүрегін жібітіп, пейілін кеңейтетін құдіретке ие. Ас туралы айтылған бұл сөз татулық пен бірліктің нышаны іспетті.
«Ас ішсең, аяғыңа қара» деп нені ескертеді?
Бұл сөз екі мағынада қолданылады. Біріншіден, тура мағынасында: қонаққа барғанда өзіңді мәдениетті ұста, аяқ киіміңнің тазалығына, отырысыңа мән бер дегенді білдіреді. Екіншіден, ауыспалы мағынасында: өз орныңды біл, шамаңа қарап іс қыл, астамшылық жасама деген терең ойды меңзейді.
Асқа адал болу дегенді қалай түсінуге болады?
Асқа адал болу – оны арам жолмен (ұрлықпен, қулықпен) таппау және ішкен асыңа лайықты еңбек ету деген сөз. Сондай-ақ, біреудің дәм-тұзын татқан соң, ол адамға жамандық жасамау, қиянат етпеу де осы ұғымға кіреді. Ас туралы мақалдар адамды адалдық пен шыншылдыққа тәрбиелейді.
«Ас ішерде асықпа» деген кеңес не үшін берілген?
Тамақтану – ағзаға күш жинау процесі, сондықтан оны асықпай, әр лоқманы шайнап жеу денсаулыққа пайдалы. Рухани тұрғыдан алғанда, дастархан басында асығыстық таныту – асқа және отырған адамдарға деген сыйластықтың жоқтығын білдіреді. Ас үстіндегі әңгіме мен байсалдылық – мәдениеттіліктің белгісі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
